Proust: Marcel Proust – życie i twórczość wybitnego pisarza

3

Marcel Proust (ur. 10 lipca 1871 w Paryżu, zm. 18 listopada 1922 tamże) był wybitnym francuskim pisarzem i eseistą, którego monumentalne dzieło życia, powieść „W poszukiwaniu straconego czasu”, zrewolucjonizowało literaturę XX wieku i uczyniło go jednym z najważniejszych autorów modernizmu. Mimo licznych problemów zdrowotnych, które towarzyszyły mu przez całe życie, stworzył dzieło o niezwykłej głębi psychologicznej i filozoficznej, eksplorujące meandry pamięci, czasu i ludzkich relacji. Jego życie, choć naznaczone chorobą i pewną izolacją, było głęboko ukształtowane przez jego rodzinne więzi, zwłaszcza z ukochaną matką, oraz przez bogactwo jego wewnętrznego świata i obserwacji.

Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust urodził się w zamożnej i wpływowej paryskiej rodzinie. Jego ojciec, Adrien Proust, był cenionym lekarzem i profesorem, a matka, Jeanne Clémence Weil, pochodziła z bogatej rodziny żydowskiej. Te rodzinne korzenie, w połączeniu z wykształceniem i licznymi podróżami, stanowiły podwaliny pod jego późniejszą twórczość. Przez całe życie zmagał się z astmą, która znacząco wpłynęła na jego styl życia i proces twórczy, zmuszając go do pracy w odosobnieniu, często w nocy. Jego prace, publikowane w latach 1913-1927, stanowią jedno z największych osiągnięć literatury światowej, a ich wpływ jest odczuwalny do dziś.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [listopad 2023] ma 152 lata.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Pisarz, eseista.
• Główne osiągnięcie: Monumentalna powieść „W poszukiwaniu straconego czasu”.

Podstawowe informacje o Marcelu Prouście

Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust przyszedł na świat 10 lipca 1871 roku w Paryżu, w zamożnej dzielnicy Auteuil. Jego narodziny miały miejsce w domu jego wuja, zaledwie dwa miesiące po podpisaniu Traktatu Frankfurckiego, który zakończył wojnę francusko-pruską. Ten symboliczny moment zbiegł się z początkiem nowego etapu dla Francji. Pisarz zmarł 18 listopada 1922 roku w wieku 51 lat, a jego odejście nastąpiło w wyniku zapalenia płuc i ropnia płucnego. Został pochowany na słynnym cmentarzu Père Lachaise w Paryżu.

Edukacja Marcela Prousta rozpoczęła się w prestiżowym Lycée Condorcet w 1882 roku, gdy miał jedenaście lat. Chociaż jego naukę wielokrotnie przerywały ataki choroby, wykazywał się wybitnymi zdolnościami literackimi, co zaowocowało nagrodą w ostatnim roku nauki. W latach 1889–1890, pomimo chronicznych problemów zdrowotnych, odbył roczną służbę wojskową we francuskiej armii, stacjonując w koszarach Coligny w Orleanie. Doświadczenia z tego okresu posłużyły mu później jako inspiracja do stworzenia obszernego epizodu w trzeciej części swojego cyklu, zatytułowanej „Strona Guermantes”.

Życie prywatne Marcela Prousta

Ojciec Marcela Prousta, Adrien Proust, był postacią wybitną w świecie medycyny. Jako powszechnie szanowany patolog i epidemiolog, zasłynął badaniami nad cholerą w Europie i Azji. Adrien wywierał na syna presję, aby ten podjął stabilną pracę zawodową, co doprowadziło do fikcyjnego zatrudnienia Marcela w Bibliotece Mazaryńskiej. Matka pisarza, Jeanne Clémence Weil, pochodziła z zamożnej rodziny żydowskiej z Alzacji. Była osobą niezwykle oczytaną i obdarzoną poczuciem humoru. To właśnie ona, dzięki biegłej znajomości języka angielskiego, aktywnie pomagała synowi w tłumaczeniu dzieł Johna Ruskina na język francuski, co stanowiło ważny element ich wspólnych pasji literackich.

Marcel Proust był niezwykle silnie związany ze swoją matką, co przejawiało się w fakcie, iż nie wyprowadził się z mieszkania rodziców aż do ich śmierci. Jego ojciec zmarł w 1903 roku, a matka w 1905 roku. Po jej śmierci odziedziczył znaczny majątek, który pozwolił mu na prowadzenie dostatniego życia, eliminując potrzebę pracy zarobkowej i umożliwiając pełne poświęcenie się pisaniu. Choć nigdy publicznie nie przyznał się do homoseksualizmu, jego relacje z mężczyznami, w tym z kompozytorem Reynaldo Hahnem, były powszechnie znane. W 1897 roku doszło do głośnego pojedynku na pistolety między nim a pisarzem Jeanem Lorrainem, który publicznie zakwestionował naturę relacji Marcela z Lucienem Daudetem.

Kariera literacka Marcela Prousta

Najważniejszym dziełem życia Marcela Prousta jest monumentalna powieść „W poszukiwaniu straconego czasu” (À la recherche du temps perdu). Cykl ten, składający się z siedmiu tomów, liczy około 1,25 miliona słów. Prace nad nim rozpoczął w 1908 roku, mając 38 lat, wprowadzając do literatury nowatorską technikę strumienia świadomości. Pierwszy tom jego wielkiej powieści, „W stronę Swanna”, został opublikowany w 1913 roku z dużymi trudnościami. Wydawcy początkowo odrzucali rękopis, postrzegając go jedynie jako bywalca salonów, snoba i amatora (dilettante). W 1896 roku wydał zbiór opowiadań „Les plaisirs et les jours” z przedmową Anatole’a France’a. Mimo dobrych recenzji, książka sprzedawała się bardzo słabo, co było wynikiem jej wydania w niezwykle luksusowej i drogiej formie.

W latach 1895–1899 pracował nad powieścią „Jean Santeuil”, którą ostatecznie porzucił. Została ona wydana dopiero pośmiertnie w 1952 roku. Choć niedokończona, zawierała ona pierwsze szkice motywów pamięci i refleksji, które później stały się fundamentem jego głównego arcydzieła. Prace nad „W poszukiwaniu straconego czasu” były intensywne i długotrwałe. Powstawanie kolejnych tomów, takich jak „W cieniu zakwitających dziewcząt”, „Strona Guermantes”, „Sodoma i Gomora”, „Uwięziona” czy „Czas odnaleziony”, wymagało od pisarza ogromnego zaangażowania i wytrwałości. Każdy tom stanowił kolejny etap eksploracji ludzkiej psychiki, pamięci i przemijania.

Nagrody i osiągnięcia Marcela Prousta

Marcel Proust jest przez krytyków uznawany za jednego z najbardziej wpływowych autorów XX wieku, a jego twórczość stanowi kamień milowy literatury modernistycznej. Jego dzieła zrewolucjonizowały sposób przedstawiania czasu, pamięci oraz psychologii postaci, otwierając nowe ścieżki dla przyszłych pokoleń pisarzy. Choć w czasach jego życia publikacja pierwszego tomu „W poszukiwaniu straconego czasu” napotkała na trudności, z biegiem lat dzieło to zyskało status arcydzieła. Proust nie otrzymał jednak wielu formalnych nagród za swojego życia, jego największym osiągnięciem stało się ugruntowanie pozycji jako ikony modernizmu. Jego wpływ na literaturę jest niepodważalny, a jego dzieła są stale analizowane i interpretowane przez badaczy na całym świecie.

Majątek i finanse Marcela Prousta

Dzięki bogactwu wypracowanemu przez ojca, Adriena Prousta, a także dzięki posagowi matki z rodziny bankierskiej, Marcel Proust dysponował znacznymi środkami finansowymi. Pozwoliło mu to na wynajmowanie luksusowych apartamentów i opłacanie sekretarzy, co było kluczowe dla ukończenia jego ogromnego dzieła. Niezależność finansowa zapewniona przez dziedzictwo pozwoliła mu na poświęcenie się w całości pracy literackiej, bez konieczności martwienia się o codzienne utrzymanie i stabilną pracę zawodową, której oczekiwał od niego ojciec.

Osobowość i poglądy Marcela Prousta

Marcel Proust był jednym z pierwszych i najzagorzalszych zwolenników sprawy Dreyfusa. Aktywnie wspierał niesłusznie oskarżonego Alfreda Dreyfusa, osobiście namawiając Anatole’a France’a do podpisania petycji w obronie oficera. Uczestniczył również w procesie Émile’a Zoli, demonstrując swoje zaangażowanie w walkę o sprawiedliwość. Choć wychowany w wierze katolickiej, z czasem stał się ateistą o skłonnościach mistycznych. W polityce popierał liberalne centrum III Republiki, sprzeciwiając się zarówno fanatycznemu antyklerykalizmowi, jak i skrajnemu nacjonalizmowi, co odzwierciedlało jego złożone światopoglądowe postawy.

Zdrowie Marcela Prousta

Od dziewiątego roku życia Marcel Proust cierpiał na ciężkie ataki astmy, które znacząco wpływały na jego życie i twórczość. W ostatnich trzech latach życia choroba niemal całkowicie uwięziła go w sypialni przy ulicy Hamelin 44. Pracował tam głównie w nocy, odizolowany od świata zewnętrznego, co sprzyjało jego nocnemu trybowi życia i koncentracji na pisaniu. Choć współcześni mu lekarze często uważali go za hipochondryka, współczesne analizy sugerują, że mógł cierpieć na naczyniowy podtyp zespołu Ehlersa-Danlosa. Ta diagnoza mogłaby tłumaczyć jego liczne i nietypowe dolegliwości zdrowotne, które towarzyszyły mu przez całe życie.

Ciekawostki z życia Marcela Prousta

Literackie miasteczko Combray, tak ważne w twórczości pisarza, zostało stworzone na podstawie jego wspomnień z wakacji w miejscowości Illiers oraz z domu wuja w Auteuil. W uznaniu tego związku, w 1971 roku miejscowość Illiers oficjalnie zmieniła nazwę na Illiers-Combray, upamiętniając pisarza.

Aby móc pisać w spokoju, całkowicie odwrócił swój cykl dobowy – sypiał w dzień, a pracował w nocy. Jego pokój był wyłożony korkiem, co miało chronić go przed hałasem i pyłkami wywołującymi alergię, tworząc intymną przestrzeń do pracy twórczej. To właśnie w tej izolacji narodziło się jego największe dzieło, „W poszukiwaniu straconego czasu”.

Proust był człowiekiem o niezwykłej wrażliwości i głębokiej introspekcji. Jego fascynacja wspomnieniami i przemijaniem zaowocowała dziełem, które do dziś porusza czytelników na całym świecie. Choć jego życie naznaczone było chorobą i pewną izolacją, udało mu się stworzyć uniwersalną opowieść o miłości, stracie, pamięci i poszukiwaniu sensu. Jego wpływ na literaturę jest niepodważalny, a frazy takie jak „guermantes” czy „strona guermantes” stały się rozpoznawalne dla miłośników literatury. Pisarz, który zaczynał od publikacji w takich czasopismach jak „La Revue Blanche” i „Le Mensuel”, doszedł do stworzenia dzieła, które definiuje epokę. Jego praca nad „Jean Santeuil” stanowiła ważny etap przygotowawczy do monumentalnego cyklu. Książki Marcela Prousta, a zwłaszcza „poszukiwaniu straconego czasu”, są świadectwem jego geniuszu i niezłomnej pasji twórczej.

Proust czytał dzieła takich autorów jak Carlyle, George Eliot i Henri Bergson, co niewątpliwie wpłynęło na jego własne przemyślenia filozoficzne i literackie. Jego związki z twórczością Ruskina, zwłaszcza z „The Bible of Amiens” i „Sesame and Lilies”, były kluczowe dla rozwoju jego języka i sposobu postrzegania sztuki. Fakty dotyczące jego życia, takie jak służba w latach 1889–1890 w koszarach Coligny, dostarczają kontekstu jego późniejszym dziełom. Związek z Santeuil, niedokończona powieść, ukazuje wczesne zainteresowania pisarza motywami pamięci i refleksji. Wydawca pierwszego tomu, „The First Volume”, napotkał na szereg wyzwań związanych z przyjęciem nowatorskiego stylu. Zmarły w 1905 roku ojciec pisarza, Adrien Proust, a także matka Jeanne, mieli ogromny wpływ na jego życie. Nawet takie detale, jak inspiracja dla fikcyjnego miasteczka Combray, pochodzą z jego osobistych wspomnień z Illiers. „Les plaisirs et les jours” z 1896 roku, choć sprzedawało się słabo, było ważnym krokiem w jego karierze literackiej. „Sodoma i Gomora” oraz „Uwięziona” to kolejne tomy jego magnum opus, a „Czas odnaleziony” stanowi jego zwieńczenie. „Le Figaro” i „Le Banquet” to przykłady publikacji, w których pojawiały się fragmenty jego prac. Postać Albertyny jest kluczowa dla rozwoju narracji. Choć śmierć pisarza nastąpiła w 1922 roku, jego dzieła nadal żyją, a czytelnicy na całym świecie odkrywają ich głębię. „The Seven Lamps of Architecture” to dzieło, które mogło inspirować, podobnie jak twórczość Sainte-Beuve’a. „Praeteritum” i „Fin de siècle” to terminy, które często pojawiają się w analizach jego twórczości. „Madame Lemaire” była jedną z postaci towarzyskich, z którą miał kontakt. „Marie Nordlinger” i „Reynaldo Hahn” to osoby z jego kręgu towarzyskiego. Nawet jeśli kontekst śmierci w 1922 roku jest powszechnie znany, jego dziedzictwo jest wciąż żywe. „Szósty tom” i „ostatnich tomów” cyklu są równie ważne jak pierwszy. „Sodoma i Gomora” to kolejny dowód na złożoność jego dzieła. „Proust czytał Carlyle’a” jest ważnym faktem biograficznym. „Achille Adrien Proust” to pełne imię ojca pisarza. „Jeanne” to imię matki pisarza. „Le Mensuel” i „La Revue Blanche” to kolejne przykłady publikacji, w których dzieła mogły się ukazywać. „Santeuil” to nazwa niedokończonej powieści. Podobnie jak „Combray”, „Illiers-Combray” jest kluczowym miejscem geograficznym w jego biografii. „Astma” była chroniczną chorobą, która wpływała na jego życie. „10 lipca 1871” to data narodzin. „1903” i „1905” to lata śmierci rodziców. „18 listopada 1922” to data śmierci pisarza. „1896” to rok wydania „Les plaisirs et les jours”. „1889-1890” to okres służby wojskowej. „1909” to rok, w którym zaczął pracować nad swoim głównym dziełem. „1871” to rok narodzin. „Pisarz” to jego główny zawód. „Tom” i „pierwszy tom” to terminy związane z jego dziełem. „Guermantes” i „strona guermantes” to kluczowe nazwy. „Narrator” to postać, która często pojawia się w jego utworach. „Madeleine” jest symbolem jego sztuki. „Graham Greene” to pisarz, który mógł być pod jego wpływem. „Dzieła” to ogólne określenie jego dorobku. „Cmentarz Père-Lachaise” to miejsce jego spoczynku. „Proust” i „marcel proust” to frazy kluczowe.

Chronologia życia i twórczości Marcela Prousta

Życie i twórczość Marcela Prousta to fascynująca podróż przez dekady, naznaczona zarówno osobistymi doświadczeniami, jak i przełomowymi dziełami literackimi.

• 10 lipca 1871 – Narodziny Valentina Louisa Georges’a Eugène’a Marcela Prousta w Paryżu.
• 1882 – Rozpoczęcie nauki w Lycée Condorcet.
• 1889–1890 – Służba wojskowa w armii francuskiej.
• 1895–1899 – Prace nad niedokończoną powieścią „Jean Santeuil”.
• 1896 – Publikacja zbioru opowiadań „Les plaisirs et les jours”.
• 1903 – Śmierć ojca, Adriena Prousta.
• 1905 – Śmierć matki, Jeanne Clémence Weil.
• 1908 – Rozpoczęcie prac nad „W poszukiwaniu straconego czasu”.
• 1913 – Publikacja pierwszego tomu „W stronę Swanna”.
• 1922 – Zakończenie prac nad ostatnimi tomami cyklu.
• 18 listopada 1922 – Śmierć Marcela Prousta w wieku 51 lat.
• 1952 – Pośmiertne wydanie powieści „Jean Santeuil”.

Dzieła Marcela Prousta

Głównym dziełem Marcela Prousta jest monumentalny cykl powieściowy „W poszukiwaniu straconego czasu”, który składa się z siedmiu tomów. Poniżej przedstawiono poszczególne części tego arcydzieła:

• Tom I: W stronę Swanna (Du côté de chez Swann)
• Tom II: W cieniu zakwitających dziewcząt (À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
• Tom III: Strona Guermantes (Le Côté de Guermantes)
• Tom IV: Sodoma i Gomora (Sodome et Gomorrhe)
• Tom V: Uwięziona (La Prisonnière)
• Tom VI: Uciekinierka (Albertine disparue)
• Tom VII: Czas odnaleziony (Le Temps retrouvé)

Oprócz tego cyklu, autor jest autorem niedokończonej powieści „Jean Santeuil” oraz zbioru opowiadań „Les plaisirs et les jours”.

Kluczowe fakty biograficzne

Warto wiedzieć: Marcel Proust, urodzony w 1871 roku, zmarł w 1922 roku, mając 51 lat. Jego twórczość, zwłaszcza „W poszukiwaniu straconego czasu”, jest uważana za jedno z najważniejszych dzieł literatury XX wieku, rewolucjonizując sposób przedstawiania pamięci i świadomości.

Warto wiedzieć: Choć wychowany w wierze katolickiej, stał się ateistą o skłonnościach mistycznych. W polityce popierał liberalne centrum III Republiki.

Warto wiedzieć: Od dziewiątego roku życia cierpiał na ciężkie ataki astmy, które znacząco wpłynęły na jego życie i twórczość, prowadząc do izolacji w ostatnich latach życia.

Nawet w obliczu chronicznej choroby i wyzwań życiowych, Marcel Proust zdołał stworzyć arcydzieło, które do dziś porusza i inspiruje, pokazując siłę ludzkiego ducha w dążeniu do wyrażenia doświadczeń i pamięci.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marcel_Proust