Prokofiev: Siergiej Prokofiew, kompozytor symfonii i oper

3

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew, urodzony 27 kwietnia 1891 roku, to jeden z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych kompozytorów XX wieku. Na dzień dzisiejszy, w czerwcu 2024 roku, miałby 133 lata. Jego życie, naznaczone emigracją i powrotem do Związku Radzieckiego, obfitowało w przełomowe dzieła, które do dziś stanowią kanon muzyki światowej. Kompozytor był dwukrotnie żonaty – jego pierwszą żoną była hiszpańska śpiewaczka Lina Codina, z którą miał dwóch synów. Drugą żoną była Mira Mendelson. Kluczowym osiągnięciem Prokofiewa jest jego innowacyjny styl, który połączył nowoczesne brzmienia z klasycznymi formami, tworząc dzieła unikalne i ponadczasowe.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Miałby 133 lata (na czerwiec 2024).
• Żona/Mąż: Lina Codina (pierwsza żona), Mira Mendelson (druga żona).
• Dzieci: Dwóch synów z pierwszego małżeństwa.
• Zawód: Kompozytor, pianista.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie innowacyjnego stylu muzycznego, łączącego nowoczesność z klasyką, oraz skomponowanie dzieł takich jak „Romeo i Julia”, „Piotruś i wilk” czy „Symfonia Klasyczna”.

Podstawowe informacje o Siergieju Prokofiewie

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew, znany również jako Sergey Prokofiev, przyszedł na świat 27 kwietnia 1891 roku (według starego stylu 15 kwietnia) w wiejskiej posiadłości Sontsowka. Miejscowość ta znajdowała się wówczas w ujeździe bachmuckim Imperium Rosyjskiego, a obecnie jest częścią Sontsiwki w obwodzie donieckim na Ukrainie. Już od najmłodszych lat wykazywał niezwykły talent muzyczny, który rozwijał w Konserwatorium Petersburskim. Tam kształcił się pod okiem wybitnych pedagogów, takich jak Anatolij Liadow (harmonia i kontrapunkt), Nikołaj Czerepnin (dyrygentura) oraz Nikołaj Rimski-Korsakow (orkiestracja) – postaci, które ukształtowały jego warsztat kompozytorski. Tragiczne losy jego życia zakończyły się 5 marca 1953 roku w Moskwie. W wieku 61 lat, Prokofiew zmarł w tym samym dniu co Józef Stalin, co ironicznie przyćmiło informacje o śmierci wielkiego kompozytora w obliczu ogólnonarodowej żałoby po radzieckim dyktatorze. Jego twórczość, obejmująca symfonie, opery, balety i utwory fortepianowe, do dziś stanowi ważny element światowego repertuaru muzyki klasycznej i jest tematem zainteresowania wielu badaczy, często poszukujących informacji na Wikipedia.

Rodzina i życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Pierwsze małżeństwo i dzieci

Życie osobiste Siergieja Prokofiewa było burzliwe. W 1923 roku zawarł związek małżeński z hiszpańską śpiewaczką Caroliną (Liną) Codiną. Owocem tego małżeństwa było dwóch synów, w tym Oleg. Ich wspólne życie trwało do 1941 roku, kiedy to doszło do separacji pary. Formalny rozwód nastąpił w 1947 roku, kończąc trwający ponad dwie dekady związek. Lina, hiszpańska żona kompozytora, po ich rozstaniu doświadczyła tragicznych wydarzeń. W 1948 roku została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i skazana na 20 lat łagru. Z tej ciężkiej próby wyszła dopiero w 1956 roku, już po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa.

Drugie małżeństwo

W 1948 roku, rok po formalnym zakończeniu pierwszego małżeństwa, Siergiej Prokofiew ożenił się po raz drugi. Jego wybranką została Mira Mendelson, która była jego wieloletnią towarzyszką życia. Mendelson odegrała znaczącą rolę nie tylko jako wsparcie dla kompozytora w trudnych latach powojennych ataków politycznych, ale także jako współautorka libretta do jednej z jego ważnych oper – „Wojna i pokój”. Ich związek trwał do śmierci kompozytora.

Tragedia rodzinna po powrocie do ZSRR

Powrót Siergieja Prokofiewa do Związku Radzieckiego w 1936 roku, choć miał być powrotem do ojczyzny, przyniósł również dramatyczne konsekwencje dla jego rodziny. Jego hiszpańska żona, Lina Codina, po rozstaniu z kompozytorem w 1948 roku, stała się ofiarą represji. Została oskarżona o szpiegostwo i skazana na długoletni pobyt w łagrze. Jej uwolnienie nastąpiło dopiero w 1956 roku, po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa, co podkreśla mroczne realia życia artystów w tamtym okresie.

Kariera zawodowa i twórczość Siergieja Prokofiewa

Początki jako „cudowne dziecko”

Już od najmłodszych lat Siergiej Prokofiew wykazywał niezwykły talent kompozytorski. Jako zaledwie pięciolatek stworzył swoją pierwszą kompozycję fortepianową, zatytułowaną „Indyjski galop”, która została zapisana przez jego matkę. Jego wczesne zainteresowanie operą zaowocowało powstaniem dzieła „Olbrzym” w wieku dziewięciu lat. Te wczesne dokonania zapowiadały przyszłą wielkość i ugruntowały jego reputację jako muzycznego „cudownego dziecka”. Jego zdolności kompozytorskie były tak wybitne, że już w młodym wieku zaczął przejawiać cechy, które później stały się jego znakiem rozpoznawczym – innowacyjność i odwaga w eksplorowaniu nowych brzmień.

Reputacja muzycznego buntownika

W czasach studiów w Konserwatorium Petersburskim, Prokofiew zyskał miano ikonoklasty i muzycznego buntownika. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe, charakteryzujące się agresywną dysonansowością i niezwykłymi wymaganiami technicznymi, szokowały publiczność i krytyków tamtych czasów. Te dzieła, choć kontrowersyjne, stanowiły zapowiedź jego przyszłego, odważnego stylu, który odrzucał konwencje i poszukiwał nowych środków wyrazu. Prokofiew nie bał się eksperymentować, co w tamtych czasach było postrzegane jako wyzwanie dla ugruntowanych norm estetycznych. Jego muzyka, często naznaczona ostrym rytmem i nieoczekiwanymi harmoniami, stanowiła wyraz buntu przeciwko tradycji.

Współpraca z Ballets Russes

Przełomowym momentem w karierze Siergieja Prokofiewa była jego współpraca z Siergiejem Diagilewem i jego słynnym zespołem Ballets Russes. Choć Diagilew początkowo odrzucił jego projekt baletu „Ała i Łolli”, szybko dostrzegł potencjał młodego kompozytora i zamówił kolejne dzieła. Wśród nich znalazły się sukcesywnie przyjęte balety takie jak „Chout” (Błazen), „Le pas d’acier” oraz „Syn marnotrawny”. Ta współpraca pozwoliła Prokofiewowi na zdobycie międzynarodowego uznania i zaprezentowanie swojej twórczości na scenach całego świata, utrwalając jego pozycję jako jednego z czołowych kompozytorów baletowych swoich czasów. Dzieła te, pełne energii i innowacyjnych pomysłów choreograficznych, stały się kamieniami milowymi w historii baletu.

Okres emigracji (1918–1936)

Po rewolucji 1917 roku, Siergiej Prokofiew, za zgodą komisarza ludowego ds. oświaty Anatolija Łunaczarskiego, zdecydował się na emigrację z Rosji. Okres ten, trwający od 1918 do 1936 roku, spędził kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. W tym czasie koncertował jako pianista i komponował na zamówienie zachodnich instytucji. Jednym z jego znaczących dzieł z tego okresu jest opera „Miłość do trzech pomarańczy”, napisana na zamówienie opery w Chicago. Jego twórczość podczas emigracji była zróżnicowana, odzwierciedlając jego geniusz i zdolność adaptacji do różnych kontekstów kulturowych. Okres ten pozwolił mu na zgromadzenie cennego doświadczenia i poszerzenie horyzontów artystycznych, jednocześnie utrzymując jego twórczość w kręgu międzynarodowej uwagi.

Powrót do Związku Radzieckiego

W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do Związku Radzieckiego, co stanowiło znaczący zwrot w jego życiu i karierze. Powrót do ojczyzny wraz z rodziną zaowocował powstaniem jego najbardziej przystępnych i popularnych dzieł. Wśród nich znalazły się uwielbiane przez publiczność utwory takie jak bajka muzyczna „Piotruś i wilk” oraz monumentalny balet „Romeo i Julia”. Te dzieła, charakteryzujące się melodyjnością i wyrazistą narracją, zdobyły ogromne uznanie i utrwaliły pozycję Prokofiewa jako jednego z najważniejszych kompozytorów radzieckich. Powrót ten, choć artystycznie owocny, wiązał się również z nowymi wyzwaniami i presją polityczną, której doświadczał w późniejszych latach.

Nagrody i osiągnięcia Siergieja Prokofiewa

Warto wiedzieć: Siergiej Prokofiew, jako jeden z głównych kompozytorów XX wieku, pozostawił po sobie bogaty dorobek artystyczny, który obejmuje liczne nagrody i wyróżnienia.

Zwycięstwo w „bitwie fortepianów”

Jednym z pierwszych znaczących sukcesów Siergieja Prokofiewa było zwycięstwo w prestiżowym konkursie dla pięciu najlepszych studentów fortepianu, który odbył się w 1914 roku, w momencie jego ukończenia Konserwatorium Petersburskiego. Na tym wydarzeniu wykonał swój własny I Koncert fortepianowy, prezentując swoje niezwykłe umiejętności kompozytorskie i pianistyczne. Nagrodą za to osiągnięcie był fortepian marki Schroeder, co stanowiło symboliczne uznanie jego talentu. To zwycięstwo było ważnym impulsem na początku jego kariery, potwierdzając jego pozycję jako wschodzącej gwiazdy rosyjskiej muzyki.

Uznanie za klasyka nowoczesności

Siergiej Prokofiew jest powszechnie uznawany za jednego z głównych kompozytorów XX wieku, a jego wkład w rozwój muzyki jest niepodważalny. Jego dorobek artystyczny jest imponujący i obejmuje 7 ukończonych oper, 7 symfonii, 8 baletów, 5 koncertów fortepianowych oraz 9 sonat fortepianowych. Te liczby świadczą o niezwykłej płodności i wszechstronności kompozytora. Jego muzyka, łącząca innowacyjność z przystępnością, zdobyła uznanie na całym świecie, a Sergei Prokofiev do dziś pozostaje postacią kluczową w historii muzyki klasycznej, inspirując kolejne pokolenia artystów. Jego dzieła, takie jak opera „Miłość do trzech pomarańczy” czy balet „Romeo i Julia”, są regularnie wystawiane na scenach operowych i baletowych na całym świecie.

Muzyka i styl Siergieja Prokofiewa

Dzieła symfoniczne i baletowe

Twórczość symfoniczna i baletowa Siergieja Prokofiewa obfituje w arcydzieła, które na trwałe wpisały się w kanon muzyki światowej. Do jego najbardziej znanych dzieł symfonicznych należy Symfonia „Klasyczna”, napisana w stylu nawiązującym do kompozytorów XVIII wieku, ale z charakterystycznym dla Prokofiewa nowoczesnym zacięciem. Inne wybitne kompozycje to między innymi suita „Lejtnant Kiże”, która pierwotnie powstała jako muzyka do filmu, oraz monumentalny balet „Kopciuszek”, będący majstersztykiem narracji muzycznej i dramatyzmu. Te dzieła, pełne barwnych orkiestracji i zapadających w pamięć melodii, świadczą o niezwykłym talencie kompozytora do tworzenia muzyki o silnym ładunku emocjonalnym i wyrazistym charakterze.

Muzyka filmowa i patriotyczna

Podczas II wojny światowej Siergiej Prokofiew aktywnie angażował się w tworzenie muzyki o charakterze patriotycznym i filmowym. Jednym z jego najbardziej znanych dzieł z tego okresu jest ścieżka dźwiękowa do filmu „Aleksander Newski”, stworzona we współpracy z reżyserem Siergiejem Eisensteinem. Ta monumentalna kompozycja, pełna dramatyzmu i potęgi, doskonale oddaje ducha epoki i heroizm prezentowanych wydarzeń. Ponadto, w tym samym okresie, Prokofiew podjął się swoich najbardziej ambitnych dzieł operowych – adaptacji powieści Lwa Tołstoja „Wojna i pokój”. Ta epicka opera, wymagająca ogromnego rozmachu i skali, stanowi świadectwo jego mistrzostwa w tworzeniu dzieł o głębokim przesłaniu i złożonej strukturze. Muzyka filmowa Prokofiewa, jak i jego dzieła patriotyczne, podkreślają jego wszechstronność i zdolność do reagowania na potrzeby epoki.

Kontrowersje i trudności w życiu Siergieja Prokofiewa

Warto wiedzieć: Życie Siergieja Prokofiewa nie było wolne od trudności, a jego twórczość często stawała się przedmiotem kontrowersji i nacisków politycznych.

Atak polityczny w 1948 roku

W 1948 roku Siergiej Prokofiew stał się ofiarą nagonki politycznej, typowej dla okresu stalinowskiego. Władze radzieckie oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i „formalistycznej”, obcej narodowi i jego ideologii. Te zarzuty, będące częścią szerszej kampanii przeciwko tak zwanemu „formalizmowi”, stanowiły poważne uderzenie w jego karierę i życie osobiste. Oskarżenia te drastycznie wpłynęły na jego zdrowie i sytuację finansową, zmuszając go do tworzenia muzyki bardziej zgodnej z wytycznymi partii. Pomimo tych trudności, Prokofiew kontynuował komponowanie, choć jego twórczość z tego okresu często jest analizowana w kontekście tej presji politycznej.

Skandal w Pawłowsku

Jednym z najbardziej pamiętnych wydarzeń wczesnej kariery Siergieja Prokofiewa był skandal, który wywołała premiera jego II Koncertu fortepianowego w 1913 roku. Utwór ten, charakteryzujący się awangardowym brzmieniem i nowatorskimi rozwiązaniami harmonicznymi, spotkał się z ostrą reakcją części publiczności. Doszło do tego, że słuchacze krzyczeli, iż „koty na dachu robią lepszą muzykę”. Kontrastowało to z entuzjazmem modernistów, którzy byli zachwyceni odwagą i świeżością brzmienia. Ten incydent doskonale ilustruje postawę Prokofiewa jako kompozytora, który nie bał się przekraczać granic i prowokować reakcji, jednocześnie budując fundamenty dla rozwoju muzyki XX wieku.

Ciekawostki z życia Siergieja Prokofiewa

Warto wiedzieć: Siergiej Prokofiew, oprócz swojej kariery muzycznej, prowadził bogate życie osobiste i posiadał różnorodne pasje.

Pasja do szachów

Siergiej Prokofiew był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale również zapalonym szachistą. Swoją pasję do tej strategicznej gry rozwijał od siódmego roku życia. Jego umiejętności szachowe były na tyle znaczące, że w 1914 roku udało mu się pokonać w symultanie samego przyszłego mistrza świata José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku Prokofiew regularnie grywał z innymi czołowymi graczami, w tym z Michaiłem Botwinnikiem, który później również zdobył tytuł mistrza świata. Ta pasja do szachów często znajdowała odzwierciedlenie w jego podejściu do kompozycji, gdzie strategiczne planowanie i logiczna struktura odgrywały ważną rolę.

Statystyki błędów jako student

Jeszcze jako student Konserwatorium Petersburskiego, Siergiej Prokofiew był postrzegany przez niektórych jako osoba arogancka. Wynikało to z jego skrupulatności i tendencji do prowadzenia dokładnych statystyk błędów, które popełniali jego koledzy z klasy. Choć mogło to nie przysparzać mu popularności, świadczyło o jego wyjątkowej uwadze do szczegółów i dążeniu do perfekcji, zarówno w swojej pracy, jak i w ocenie innych. Ta cecha, choć kontrowersyjna w kontekście relacji międzyludzkich, z pewnością przyczyniła się do jego rozwoju jako wybitnego kompozytora, który dbał o każdy element swoich dzieł.

Relacja ze Strawińskim

Relacje między Siergiejem Prokofiewem a Igorem Strawińskim, dwoma gigantami rosyjskiej muzyki XX wieku, były złożone i pełne wzajemnego szacunku, ale także pewnego dystansu. Choć obaj tworzyli w podobnym okresie i mieli znaczący wpływ na rozwój muzyki, ich style i osobowości różniły się. Strawiński, znany ze swojej innowacyjności i często kontrowersyjnych dzieł, wyrażał swoje uznanie dla twórczości Prokofiewa. Warto odnotować jego opinię, że balet Prokofiewa „Błazen” był jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słuchał z autentyczną przyjemnością. Ta uwaga podkreśla szczególne miejsce, jakie ten konkretny balet zajmował w oczach innego wybitnego kompozytora.

Wsparcie młodych talentów

Mimo licznych ataków politycznych i trudności, z jakimi Siergiej Prokofiew mierzył się w późnych latach życia, cieszył się on znaczącym wsparciem ze strony nowej generacji utalentowanych wirtuozów. Kompozytor aktywnie współpracował z młodymi artystami, dedykując im swoje utwory. Wśród nich znaleźli się Swiatosław Richter, dla którego Prokofiew napisał IX Sonatę fortepianową, oraz Mścisław Rostropowicz, dla którego stworzył imponującą Symfonię-Koncert na wiolonczelę. Ta współpraca z młodymi talentami świadczy o jego otwartości i chęci wspierania przyszłości muzyki, mimo własnych problemów.

Lista najważniejszych dzieł Siergieja Prokofiewa

• Opera: „Miłość do trzech pomarańczy”
• Opera: „Wojna i pokój”
• Balet: „Chout” (Błazen)
• Balet: „Le pas d’acier”
• Balet: „Syn marnotrawny”
• Balet: „Romeo i Julia”
• Balet: „Kopciuszek”
• Bajka muzyczna: „Piotruś i wilk”
• Symfonia „Klasyczna”
• Suita: „Lejtnant Kiże”
• I Koncert fortepianowy
• II Koncert fortepianowy
• IX Sonata fortepianowa
• Symfonia-Koncert na wiolonczelę

Tabela najważniejszych wydarzeń w życiu Siergieja Prokofiewa

Siergiej Prokofiew, jako jeden z filarów muzyki XX wieku, pozostawił po sobie dziedzictwo, które nadal inspiruje i fascynuje. Jego twórczość, charakteryzująca się innowacyjnością, siłą wyrazu i głębokim zrozumieniem ludzkiej natury, stanowi nieoceniony wkład w światową kulturę muzyczną. Pomimo burzliwego życia, naznaczonego emigracją i politycznymi naciskami, Prokofiew nieustannie tworzył, pozostawiając po sobie dzieła o uniwersalnym przesłaniu i nieprzemijającej wartości artystycznej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev