Kommodus: Cesarza Rzymu, Gladiatora, Herkulesa – 17 marca 180 n.e.

3

Kommodus, urodzony 31 sierpnia 161 roku, był rzymskim cesarzem z dynastii Antoninów, którego panowanie, przypadające na lata 180-192, zakończyło okres stabilizacji tej linii. Jako syn cesarza Marka Aureliusza i Faustyny Młodszej, nosił w sobie silne dziedzictwo cesarskie jako „urodzony w purpurze”. Jego rządy, trwające ponad 12 lat, zapisały się w historii jako czas kontrowersji i tyranii, a sam cesarz zmarł w wieku zaledwie 31 lat, stając się ofiarą spisku. Panowanie Kommodusa stanowiło punkt zwrotny w historii Cesarstwa Rzymskiego, naznaczony odejściem od polityki ojca i coraz silniejszymi oznakami jego ekscentryczności.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 192 roku Kommodus miał 31 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Cesarz rzymski.
• Główne osiągnięcie: Zakończenie wojen z Markomanami.

Podstawowe Informacje o Kommodusie

Dane Biograficzne

Lucius Aurelius Commodus, znany powszechnie jako Kommodus, przyszedł na świat 31 sierpnia 161 roku w Lanuvium. Jego panowanie jako cesarza rzymskiego trwało ponad 12 lat, począwszy od 17 marca 180 roku, kiedy to objął samodzielne rządy po śmierci swojego ojca, Marka Aureliusza. Kommodus sprawował władzę aż do swojej tragicznej śmierci, która nastąpiła 31 grudnia 192 roku w Rzymie. W momencie śmierci liczył zaledwie 31 lat, stając się ofiarą spisku zawiązanego w jego najbliższym otoczeniu.

Kommodus był przedstawicielem dynastii Antoninów, a jego panowanie symbolicznie zakończyło okres względnej stabilizacji tej linii władców rzymskich. Jego dziedzictwo jest złożone i budzi kontrowersje, łącząc w sobie elementy dziedziczenia władzy z narastającymi oznakami tyranii i obłędu.

Życie Prywatne i Rodzina Kommodusza

Pochodzenie i Rodzice

Kommodus był długo oczekiwanym synem cesarza Marka Aureliusza i jego żony, Faustyny Młodszej. Jego narodziny w cesarskiej rodzinie, a zwłaszcza bycie synem panującego władcy, dawały mu silną legitymację do sprawowania władzy. Określenie „urodzony w purpurze” podkreślało jego wyjątkowy status i naturalne prawo do sukcesji. Bycie synem tak szanowanego cesarza jak Marek Aureliusz, który znany był ze swoich filozoficznych rozważań i stoickiego podejścia do życia, kontrastowało w późniejszym okresie z własnymi, często chaotycznymi rządami Kommodusa.

Rodzeństwo

Los Kommodusa jako jedynego następcy tronu został przesądzony przez tragedię rodzinną. Posiadał brata bliźniaka, Aureliusza Antonina, jednak ten nie dożył wieku dorosłego. Śmierć brata uczyniła Kommodusa jedynym dziedzicem cesarskiego tronu, eliminując tym samym potencjalną konkurencję i utrwalając jego pozycję jako przyszłego władcy. Brak rodzeństwa mógł mieć wpływ na jego późniejsze poczucie izolacji i nadmierną potrzebę potwierdzania swojej władzy.

Związki i Bliskie Relacje (Marcja)

W późniejszym okresie swojego życia Kommodus utrzymywał bliską, choć burzliwą, relację z nałożnicą o imieniu Marcja. Marcja wywierała na niego znaczący wpływ, co znajduje odzwierciedlenie w nietypowych decyzjach cesarza. Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów tej zależności było nazwanie przez Kommodusa jednego z miesięcy – grudnia – „Amazonius”, na cześć swojej kochanki, która często pojawiała się w stroju amazonki. Ta bliska relacja, choć nieformalna, stanowiła ważny element jego życia prywatnego i politycznego, wpływając na jego decyzje i postrzeganie świata.

Kariera Polityczna i Rządy Kommodusza

Wczesne Lata i Współrządzenie z Ojcem

Kariera polityczna Kommodusa rozpoczęła się niezwykle wcześnie. Już w 176 roku, na kilka lat przed objęciem samodzielnych rządów, jego ojciec, Marek Aureliusz, dopuścił go do współrządzenia państwem. Ten zabieg miał na celu przygotowanie młodego następcy do przyszłych obowiązków i zapewnienie płynnego przekazania władzy. Współrządzenie z ojcem, mimo młodego wieku Kommodusa, było standardową praktyką mającą na celu wprowadzenie przyszłego cesarza w arkana polityki i administracji Imperium Rzymskiego.

Objęcie Samodzielnej Władzy i Polityka Zagraniczna

Po śmierci Marka Aureliusza, Kommodus objął samodzielne rządy. Jedną z jego pierwszych i najbardziej znaczących decyzji było zakończenie wojen z Markomanami i zawarcie z nimi pokoju. Było to wyraźne odejście od ekspansywnej i często brutalnej polityki wojennej jego ojca. Decyzja ta, choć mogła być postrzegana jako oznaka słabości, pozwoliła na wycofanie wojsk rzymskich z frontu i skupienie się na wewnętrznych sprawach imperium. Pokój z Markomanami symbolizował nowy etap w polityce zagranicznej Rzymu, mniej nastawiony na podboje, a bardziej na stabilizację.

Sposób Zarządzania Państwem (Prefekci Pretoriańscy)

W zarządzaniu rozległym państwem Kommodus polegał w dużej mierze na swoich zaufanych urzędnikach, przede wszystkim na prefektach pretoriańskich. Wśród nich wyróżniali się Tigidius Perennis oraz wyzwoleniec Marcus Aurelius Cleander. Ci wpływowi ludzie faktycznie sprawowali realną władzę, często działając jako pośrednicy między cesarzem a resztą aparatu państwowego. Taki sposób rządzenia, oparty na delegowaniu uprawnień, choć mógł być efektywny w pewnych aspektach, często prowadził do korupcji i nadużyć, a także do osłabienia autorytetu samego cesarza w oczach elit.

Działania na Rzecz Poddanych (Kolonowie z Saltus Burunitanus)

Jednym z nielicznych odnotowanych przejawów dbałości Kommodusa o sprawy swoich poddanych było rozstrzygnięcie sporu w 182 roku na korzyść kolonów z Saltus Burunitanus w Afryce. Cesarz nakazał przywrócenie ulg podatkowych dla tej grupy ludności, co świadczy o tym, że w pewnych sytuacjach potrafił reagować na potrzeby swoich poddanych. Choć takie incydenty były rzadkością w kontekście jego ogólnego stylu rządzenia, pokazują, że jego decyzje nie zawsze były podyktowane wyłącznie osobistymi zachciankami.

Kontrowersje i Tyrana Okresu Panowania

Skazywanie i Egzekucje Członków Senatu

Rządy Kommodusa zapisały się w historii jako okres okrutnej tyranii. Jednym z najbardziej niepokojących aspektów jego panowania było systematyczne skazywanie i egzekucje wielu wpływowych członków rzymskiego Senatu. Działania te miały na celu eliminację wszelkiej opozycji i umocnienie władzy cesarza, jednak prowadziły do atmosfery strachu i niepewności wśród elit politycznych. Wielu senatorów ginęło pod pretekstem spiskowania lub zdrady, co było często jedynie fasadą dla osobistych vendett lub prób przejęcia majątków.

Boskość i Pycha Cesarska

Kommodus wykazywał się ogromną pychą, żądając od swoich poddanych oddawania mu czci boskiej. Ten aspekt jego panowania nawiązywał do najbardziej kontrowersyjnych cesarzy w historii Rzymu, takich jak Kaligula czy Domicjan, którzy również domagali się boskich honorów za życia. Dążenie do boskości przez Kommodusa było wyrazem jego rosnącego przekonania o własnej wyjątkowości i nieograniczonej władzy, co budziło sprzeciw i zgorszenie wśród wielu Rzymian, zwłaszcza wśród konserwatywnych kręgów senatorskich.

Identyfikacja z Herkulesem (Hercules Romanus)

Pod koniec swojego panowania Kommodus posunął się jeszcze dalej w swojej identyfikacji z boskimi postaciami. Ogłosił się nowym wcieleniem Herkulesa, znanego jako Hercules Romanus. Publicznie paradował w skórze lwa i z maczugą, symbolami tego mitycznego bohatera. Ta teatralna manifestacja jego boskości miała na celu umocnienie jego wizerunku jako potężnego i niepokonanego władcy, jednak dla wielu była jedynie kolejnym dowodem jego narastającego szaleństwa i oderwania od rzeczywistości. Wizerunek Kommodusa jako Herkulesa został uwieczniony w słynnej rzeźbie znajdującej się w Muzeach Kapitolińskich, gdzie cesarz trzyma maczugę i jabłka hesperyjskie, co stanowi trwały ślad jego obsesji.

Zmiany Nazewnicze (Colonia Commodiana, Miesiące)

Przejawy jego megalomanii obejmowały również radykalne zmiany nazewnicze. Kommodus posunął się do zmiany nazwy samego Rzymu na Colonia Commodiana, a także przemianował wszystkie miesiące w roku na nazwy związane z jego osobą i tytułami. Na przykład, miesiąc grudzień został nazwany „Amazonius” na cześć jego kochanki Marcji. Te działania były próbą narzucenia swojej tożsamości i kultu w każdym aspekcie życia publicznego i prywatnego, co jednak spotykało się z powszechnym niezrozumieniem i oporem.

Spisek i Morderstwo

Okrutne rządy i coraz bardziej ekscentryczne zachowanie Kommodusa doprowadziły w końcu do narastającego niezadowolenia w jego najbliższym otoczeniu. Został zamordowany w wyniku spisku, w który zaangażowani byli prefekt pretorianów Emiliusz Letus, pokojowiec Eklektus oraz jego własna kochanka Marcja. Spiskowcy, obawiając się o własne życie i majątek, postanowili usunąć cesarza. Morderstwo, które nastąpiło 31 grudnia 192 roku, zakończyło jego burzliwe panowanie.

Damnatio Memoriae

Po śmierci Kommodusa Senat oficjalnie potępił jego rządy, uchwalając damnatio memoriae, czyli potępienie pamięci. Oznaczało to formalne wymazanie go z historii i próbę wymazania jego wpływu na Cesarstwo Rzymskie. Był to wyraz ostatecznego odrzucenia jego osoby i jego sposobu sprawowania władzy przez najwyższy organ republiki. Kommodus stał się „cesarzem wyklętym”, a jego imię miało być zapomniane i przeklinane.

Pasje i Zainteresowania Kommodusza

Miłość do Walk Gladiatorów

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech Kommodusa było jego głębokie zamiłowanie do walk gladiatorów. Pasja ta była tak silna, że nie ograniczał się do biernego oglądania krwawych igrzysk, lecz sam osobiście występował na arenie. Jego obecność na ringu, jako cesarza walczącego z innymi ludźmi, budziła zgrozę wśród rzymskich elit i stanowiła szokujący obraz władcy angażującego się w tak brutalne rozrywki. To zamiłowanie do sportów walki, często połączone z okrucieństwem, stało się jednym z symboli jego panowania i przyczyniło się do jego złej sławy.

Występy na Arenie i Niesportowe Zachowanie

Jako gladiator, Kommodus nie przestrzegał zasad fair play. Relacje starożytnych historyków, takich jak Kasjusz Dion, wskazują, że walczył nieuczciwie i zdradziecko mordował swoich przeciwników na arenie. Często używał przewagi swojej pozycji i dopuszczał się podstępów, aby zapewnić sobie zwycięstwo. Jego występy na arenie były bardziej spektaklem jego władzy i okrucieństwa niż sportową rywalizacją. Zamiast promować wartości sportowe, wykorzystywał arenę do demonstrowania swojej siły i bezwzględności, co było sprzeczne z tradycyjnymi rzymskimi ideałami honoru.

Pojedynek z Gladiatorem Scewą

Istnieje historyczny przekaz o jego pojedynku z gladiatorem imieniem Scewa, który przejrzał podstęp cesarza. Scewa, zdając sobie sprawę z intencji Kommodusa, nie podjął walki w sposób, który by go zadowolił, co wywołało irytację i strach u cesarza. Kommodus, przestraszony odkryciem swojej intrygi i potencjalnym ośmieszeniem, nie podjął dalszej walki. Ten incydent ilustruje jego niechęć do uczciwej rywalizacji i jego skłonność do unikania sytuacji, w których mógłby zostać pokonany lub zdemaskowany.

Rehabilitacja i Deifikacja Kommodusza

Decyzja Septymiusza Sewera

Mimo że Senat oficjalnie potępił rządy Kommodusa i uchwalił wobec niego damnatio memoriae, jego losy nie zakończyły się na potępieniu. Niedługo po jego śmierci, cesarz Septymiusz Sewer podjął decyzję o rehabilitacji Kommodusa i nakazał jego deifikację, czyli uznanie go za bóstwo.

Motywacje Polityczne Rehabilitacji

Rehabilitacja Kommodusa nie wynikała z uznania jego zasług czy poprawy jego wizerunku w oczach społeczeństwa. Była to czysta kalkulacja polityczna ze strony Septymiusza Sewera. Nowy cesarz, chcąc umocnić swoją pozycję i uzasadnić swoje roszczenia do tronu, ogłosił się adoptowanym synem Marka Aureliusza. Deifikacja Kommodusa, syna Marka Aureliusza, była elementem tej strategii, mającej na celu stworzenie ciągłości dynastycznej i połączenie jego władzy z legendą Marka Aureliusza. W ten sposób Septymiusz Sewer wykorzystał postać Kommodusa do własnych celów politycznych, próbując zatuszować podziały i kontrowersje związane z poprzednimi rządami.

Kommodus w Kulturze Popularnej

Film „Gladiator” (2000)

Postać Kommodusa została spopularyzowana w kulturze masowej, zwłaszcza dzięki filmowi „Gladiator” z 2000 roku, gdzie w rolę cesarza wcielił się Joaquin Phoenix. Film ten, choć artystycznie udany i cieszący się dużą popularnością, znacząco mija się z prawdą historyczną. Jednym z najbardziej rażących błędów jest sugestia, że Kommodus zabił swojego ojca, Marka Aureliusza, co jest sprzeczne z faktami i relacjami historycznymi. Film ten, mimo że wpłynął na percepcję Kommodusa przez szeroką publiczność, stanowi raczej fikcyjną wizję postaci niż jej wierne odzwierciedlenie.

Film „Upadek Cesarstwa Rzymskiego” (1964)

Wcześniejszym filmem, w którym pojawiła się postać Kommodusa, był „Upadek Cesarstwa Rzymskiego” z 1964 roku. W rolę cesarza wcielił się tam Christopher Plummer. Podobnie jak w przypadku „Gladiatora”, film ten jest dziełem fabularnym i nie zawsze odzwierciedla historyczne realia z największą precyzją. Niemniej jednak, obie produkcje przyczyniły się do utrwalenia wizerunku Kommodusa jako mrocznej i tragicznej postaci w historii Rzymu.

Ciekawostki o Kommodusie

Wizerunek Herkulesa w Rzeźbie

Jak wspomniano wcześniej, wizerunek Kommodusa jako Herkulesa został uwieczniony w słynnej rzeźbie znajdującej się obecnie w Muzeach Kapitolińskich w Rzymie. Przedstawia ona cesarza w pozie Herkulesa, z charakterystyczną maczugą i jabłkami hesperyjskimi, symbolizującymi jego boskie moce i zwycięstwa. Rzeźba ta jest jednym z najbardziej znanych artefaktów wizualnych związanych z Kommodusem i stanowi świadectwo jego obsesji na punkcie identyfikacji z mitycznym bohaterem.

Używane Przydomki Cesarskie

Zamiłowanie Kommodusa do przydomków było wręcz obsesyjne. Używał ich aż dwunastu, co świadczy o jego rosnącej megalomanii i potrzebie podkreślania swojej potęgi i wyjątkowości. Wśród tych przydomków znajdowały się między innymi Felix (szczęśliwy), Pius (pobożny) czy Exsuperatorius (najwyższy). Każdy z nich miał na celu budowanie jego boskiego lub heroicznego wizerunku, choć w rzeczywistości często kontrastował z jego działaniami i charakterem.

Geneza Nazwy Miesiąca „Amazonius”

Miesiąc grudzień został nazwany Amazonius specjalnie po to, by uhonorować upodobanie cesarza do widoku swojej kochanki Marcji, która często pojawiała się w stroju amazonki. Nazwa ta jest bezpośrednim odzwierciedleniem jego osobistych fantazji i wpływu, jaki Marcja wywierała na jego decyzje. Jest to jeden z najbardziej niezwykłych przykładów tego, jak osobiste preferencje cesarza mogły wpływać na oficjalne nazewnictwo w Imperium Rzymskim, ilustrując stopień, w jakim jego rządy stały się odbiciem jego własnych ekscentryczności.

Kluczowe Wydarzenia w Życiu Kommodusa

Warto wiedzieć: Panowanie Kommodusa zakończyło okres stabilizacji dynastii Antoninów, otwierając drogę do okresu niepewności i walk o władzę w Cesarstwie Rzymskim.

Historia Kommodusa to fascynująca, choć mroczna opowieść o dziedzicu wielkiego imperium, którego rządy naznaczone były szaleństwem, tyranią i obsesyjnym dążeniem do boskości. Jego panowanie stanowiło nie tylko koniec epoki stabilności, ale także moment zwrotny, który zapoczątkował okres większej niestabilności w Cesarstwie Rzymskim.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kommodus