Joseph Haydn: Austriacki kompozytor klasycyzmu

3

Franz Joseph Haydn, powszechnie znany jako Joseph Haydn, to jeden z najważniejszych kompozytorów epoki klasycyzmu, którego innowacyjne podejście do form muzycznych przyniosło mu miana „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”. Urodzony 31 marca 1732 roku, kompozytor ten przeżył 77 lat, zmarł 31 maja 1809 roku w Wiedniu, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne, które do dziś stanowi fundament muzyki europejskiej. Mimo trudności życia osobistego, w tym nieszczęśliwego małżeństwa, Haydn stworzył dzieła pełne dowcipu, elegancji i głębi intelektualnej, zyskując szacunek i sympatię jako „Papa Haydn”.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 31 maja 1809 roku miał 77 lat.
• Żona/Mąż: Maria Anna Theresia Keller.
• Dzieci: Brak potomstwa.
• Zawód: Kompozytor, Kapelmistrz.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”, zrewolucjonizował formy muzyczne epoki klasycyzmu.

Podstawowe informacje o Josephie Haydnie

Joseph Haydn, którego pełne imię brzmiało Franz Joseph Haydn, urodził się 31 marca 1732 roku w skromnej austriackiej wiosce Rohrau. Jego kariera artystyczna trwała przez większość jego życia, a zakończyła się wraz ze śmiercią 31 maja 1809 roku w Wiedniu. Wkład Haydna w rozwój form muzycznych, takich jak symfonia i kwartet smyczkowy, przyniósł mu niezatarte miejsce w historii muzyki, a jego dzieła do dziś stanowią fundament repertuaru orkiestrowego i kameralnego.

Data i miejsce urodzenia

Joseph Haydn przyszedł na świat 31 marca 1732 roku w Rohrau, niewielkiej miejscowości w Austrii, usytuowanej tuż przy ówczesnej granicy z Węgrami. Został ochrzczony 1 kwietnia tego samego roku. Miejsce urodzenia, choć odległe od wielkich ośrodków kulturalnych, nie przeszkodziło mu w osiągnięciu światowej sławy.

Prawdziwe imię i nazwisko

Pełne imię kompozytora brzmiało Franz Joseph Haydn. Jednakże, on sam preferował używanie jedynie drugiego imienia, przez co jest powszechnie znany jako Joseph Haydn. Ta drobna uwaga stanowi ważny detal biograficzny, często pomijany w codziennym obiegu.

Tytuły honorowe

Rewolucyjne dokonania Josepha Haydna w dziedzinie formy muzycznej, zwłaszcza w symfonice i kwartetach smyczkowych, zasłużyły na szczególne wyróżnienia. Zyskał on przydomki „Ojca Symfonii” oraz „Ojca Kwartetu Smyczkowego”, które podkreślają jego kluczową rolę w kształtowaniu tych gatunków muzycznych i ich klasycznej struktury. Te tytuły honorowe świadczą o jego innowacyjności i wpływie na dalszy rozwój muzyki.

Data i miejsce śmierci

Joseph Haydn zmarł 31 maja 1809 roku w Wiedniu, stolicy Austrii. W chwili śmierci miał 77 lat. Jego odejście było znaczącym wydarzeniem dla świata muzyki, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne.

Rodzina i życie prywatne Josepha Haydna

Życie osobiste Josepha Haydna było naznaczone zarówno prostotą pochodzenia, jak i pewnymi osobistymi trudnościami. Mimo że jego dom rodzinny był przepełniony muzyką, a ojciec okazał się entuzjastycznym muzykiem ludowym, jego małżeństwo nie przyniosło mu szczęścia. Szczególne znaczenie dla kompozytora miała również bliska, platoniczna więź z Marią Anną von Genzinger, której przedwczesna śmierć była dla niego głębokim ciosem.

Pochodzenie i rodzice

Joseph Haydn wywodził się z rodziny o skromnym pochodzeniu. Jego ojciec, Mathias Haydn, pracował jako kołodziej i nadzorca targowiska, natomiast matka, Maria Koller, parała się pracą kucharki. To proste, pracujące środowisko stanowiło punkt wyjścia dla przyszłego wielkiego kompozytora, kształtując jego pokorę i pracowitość.

Muzykalność domu rodzinnego

Mimo braku formalnego wykształcenia muzycznego u jego rodziców, dom Haydnów tętnił muzyką. Ojciec, Mathias Haydn, był zapalonym miłośnikiem muzyki ludowej i sam nauczył się grać na harfie, co z pewnością wpłynęło na wczesne zainteresowania młodego Josepha.

Relacje z rodzeństwem

Joseph Haydn miał młodszego brata, Michaela Haydna, który również podążył drogą muzyki i zdobył uznanie jako kompozytor. Ta artystyczna więź rodzeństwa stanowiła ważny element ich rodzinnych relacji.

Nieszczęśliwe małżeństwo

W 1760 roku Joseph Haydn poślubił Marię Annę Theresię Keller. Związek ten okazał się jednak wyjątkowo nieudany. Para nie doczekała się potomstwa, a oboje małżonkowie w trakcie trwania małżeństwa mieli kochanków. To osobiste niepowodzenie stanowiło trudny aspekt życia kompozytora.

Bliska relacja z Marią Anną von Genzinger

Od 1789 roku Haydn utrzymywał bliską, platoniczną więź z Marią Anną von Genzinger, żoną osobistego lekarza księcia Nikolausa Esterházy’ego. Jej przedwczesna śmierć w 1793 roku była dla kompozytora ogromnym ciosem i głęboką stratą, świadczącą o sile tej przyjaźni.

Kariera zawodowa Josepha Haydna

Kariera Josepha Haydna była długa i pełna znaczących etapów, od skromnych początków w chórze katedralnym, przez trudne lata pracy jako freelancer, aż po długoletnią służbę u potężnych mecenasów i międzynarodowe uznanie. Jego droga zawodowa świadczy o niezwykłej wytrwałości, talencie i zdolności adaptacji, które pozwoliły mu kształtować oblicze muzyki klasycznej.

Początki w chórze

W 1740 roku, mając zaledwie osiem lat, młody Joseph Haydn został zwerbowany przez Georga Reuttera do chóru chłopięcego przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu. To właśnie tam zdobywał swoje pierwsze szlify muzyczne i rozwijał talent.

Trudne lata jako freelancer

Po mutacji głosu w 1749 roku, Haydn został wyrzucony z chóru katedralnego. Okres ten był dla niego niezwykle trudny, musiał radzić sobie jako wolny strzelec. Pracował jako nauczyciel muzyki, uliczny serenadziarz, a także jako służący i akompaniator słynnego włoskiego kompozytora Nicoli Porpory. Te doświadczenia hartowały jego charakter i poszerzały wiedzę muzyczną.

Służba u hrabiego Morzina

W 1757 roku Joseph Haydn otrzymał swoją pierwszą pełnoetatową posadę jako Kapelmistrz u hrabiego Morzina. W ramach tej roli prowadził niewielką orkiestrę i miał okazję skomponować swoje pierwsze symfonie, co stanowiło ważny krok w jego rozwoju jako kompozytora.

Długoletni kontrakt z Esterházymi

Przez niemal 30 lat, od 1761 roku, Haydn pozostawał w służbie u potężnej i wpływowej rodziny Esterházych. Początkowo pełnił funkcję wicekapelmistrza, a od 1766 roku awansował na stanowisko pełnego Kapelmistrza. Ta długoletnia współpraca zapewniła mu stabilność finansową i artystyczną, a także umożliwiła realizację wielu ambitnych projektów muzycznych.

Izolacja i oryginalność

Praca w odległym pałacu Eszterháza, położonym na węgierskiej wsi, odcięła Haydna od bezpośredniego kontaktu z innymi kompozytorami i ówczesnymi trendami muzycznymi. Jak sam przyznał, ta izolacja zmusiła go do bycia oryginalnym i rozwijania własnego, unikalnego stylu. To właśnie w tym okresie powstało wiele jego przełomowych dzieł.

Międzynarodowa sława w Londynie

Po śmierci księcia Nikolausa Esterházy’ego w 1790 roku, Joseph Haydn odbył dwie niezwykle udane podróże do Londynu. Te wizyty przyniosły mu międzynarodową sławę i status muzycznej gwiazdy. To w Londynie skomponował swoje najsłynniejsze symfonie, znane jako „Londyńskie”, które zyskały ogromne uznanie publiczności i krytyki, cementując jego pozycję jako jednego z najważniejszych kompozytorów epoki.

Nagrody i osiągnięcia Josepha Haydna

Joseph Haydn był postacią powszechnie docenianą za swój wkład w rozwój muzyki. Jego innowacyjność w dziedzinie form muzycznych oraz liczne wyróżnienia, w tym doktorat honoris causa, potwierdzają jego niekwestionowane miejsce w historii sztuki. Przez lata jego twórczość wyznaczała nowe standardy i inspirowała kolejne pokolenia artystów.

Doktorat honorowy

Podczas swojej pierwszej podróży do Anglii w 1791 roku, Joseph Haydn został uhonorowany prestiżowym tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego. To wyróżnienie było wyrazem ogromnego szacunku dla jego talentu i znaczenia jego twórczości dla światowej muzyki.

Innowacje w formie muzycznej

Haydn jest powszechnie uznawany za twórcę klasycznej struktury kwartetu smyczkowego, nadając mu formę i wyraz, który przetrwał wieki. Ponadto, jego ogromny wpływ na rozwój formy sonatowej stanowi kluczowy element jego dziedzictwa. Jego innowacje miały fundamentalne znaczenie dla kształtowania się klasycznego stylu muzycznego.

Muzyka i styl Josepha Haydna

Twórczość Josepha Haydna charakteryzuje się niezwykłą ewolucją stylu, od wczesnych, dramatycznych utworów po dojrzałe dzieła klasycystyczne. Jego muzyka, przepełniona dowcipem, elegancją i intelektualną głębią, obejmuje szeroki wachlarz form i instrumentów, od monumentalnych oratoriów po kameralne tria. Charakterystyczne dla niego poczucie humoru, często obecne w jego kompozycjach, czyni jego muzykę niezwykle przystępną i porywającą.

Ewolucja stylu

Styl muzyczny Josepha Haydna ewoluował na przestrzeni lat. Jego wczesne kompozycje często nosiły znamiona stylu „Sturm und Drang”, charakteryzującego się dramatyzmem i emocjonalnością. Z czasem jego twórczość przeszła w kierunku dojrzałego klasycyzmu, w którym dominowały dowcip, elegancja, przejrzystość formy i intelektualna głębia. Ta ewolucja świadczy o jego artystycznym rozwoju i zdolności do adaptacji.

Instrumenty i kompozycje

Joseph Haydn był niezwykle płodnym kompozytorem. Napisał między innymi 126 triów barytonowych, instrumentu dedykowanego księciu Nikolausowi Esterházy’emu. Jego dorobek obejmuje również liczne opery, msze oraz monumentalne oratoria, takie jak „Stworzenie świata” i „Pory roku”, które do dziś należą do arcydzieł gatunku.

Poczucie humoru w muzyce

Haydn był znany z wplatania subtelnych, a czasem zaskakujących muzycznych żartów do swoich kompozycji. Najlepszym przykładem jest słynna Symfonia „Niespodzianka” (nr 94) z nagłym, głośnym uderzeniem kotłów, które miało obudzić drzemiących słuchaczy. Innym przykładem jest Symfonia „Pożegnalna”, w której muzycy stopniowo opuszczali scenę, kończąc utwór w duecie. Te elementy dodają jego muzyce lekkości i oryginalności.

Osobowość i relacje Josepha Haydna

Joseph Haydn był postacią uwielbianą nie tylko za swój talent, ale także za swój charakter. Jego optymizm, skromność i życzliwość sprawiły, że zyskał przydomek „Papa Haydn”. Jego relacje z innymi wybitnymi kompozytorami, takimi jak Mozart i Beethoven, świadczą o jego szacunku dla sztuki i wkładzie w rozwój muzyki poprzez mentoring.

Charakter i usposobienie

Joseph Haydn cieszył się reputacją człowieka o optymistycznej naturze, skromnego i niezwykle życzliwego. Troska, jaką okazywał swoim muzykom, przyniosła mu przydomek „Papa Haydn”. Jego pozytywne usposobienie i uprzejmość sprawiały, że był powszechnie lubiany i szanowany.

Przyjaźń z Mozartem

Haydn i Wolfgang Amadeus Mozart darzyli się wzajemnym, głębokim szacunkiem. Haydn wielokrotnie wyrażał podziw dla talentu Mozarta, uważając go za jednego z największych kompozytorów, jakich znał. Ich przyjaźń stanowiła ważny rozdział w historii muzyki klasycznej.

Relacja z Beethovenem

W 1792 roku Joseph Haydn przyjął młodego Ludwiga van Beethovena jako swojego ucznia w Wiedniu. Choć ich relacja bywała napięta i nie zawsze układała się gładko, Haydn odegrał ważną rolę w kształtowaniu muzycznej drogi Beethovena. Ich współpraca była znaczącym wydarzeniem dla rozwoju muzyki w tym okresie.

Pobożność

Joseph Haydn był głęboko wierzącym katolikiem. Jego pobożność znajdowała odzwierciedlenie w jego twórczości – swoje rękopisy często rozpoczynał od frazy „In nomine Domini” (W imię Pańskie), a kończył słowami „Laus Deo” (Chwała Bogu), co podkreśla jego duchowe podejście do sztuki.

Zdrowie i ostatnie lata Josepha Haydna

Ostatnie lata życia Josepha Haydna naznaczone były postępującym osłabieniem fizycznym, które uniemożliwiło mu dalszą aktywność kompozytorską. Mimo to, w 1808 roku, z okazji swoich 76. urodzin, wziął udział w uroczystym wykonaniu swojego dzieła „Stworzenie świata”, co stanowiło symboliczne pożegnanie ze sceną muzyczną.

Problemy zdrowotne

Od 1803 roku Joseph Haydn zmagał się z postępującą słabością fizyczną. Stan ten uniemożliwił mu dalsze komponowanie, choć jego umysł pozostał aktywny. Problemy zdrowotne stanowiły naturalne ograniczenie jego dalszej działalności artystycznej.

Ostatni występ

Ostatnie publiczne pojawienie się Josepha Haydna miało miejsce w 1808 roku. Z okazji jego 76. urodzin, odbyło się uroczyste wykonanie jego monumentalnego oratorium „Stworzenie świata”. Był to wzruszający moment, symbolizujący podsumowanie jego bogatej i owocnej kariery.

Kontrowersje i incydenty z życia Josepha Haydna

Życie Josepha Haydna, choć w większości wypełnione pracą i sukcesami, nie obyło się bez pewnych incydentów i kontrowersji. Chuligański wybryk w młodości, który doprowadził do jego wyrzucenia z chóru, czy też wczesna opera komiczna zdjęta z afisza przez cenzurę, dodają jego biografii barwnych, choć czasem niepokojących, wątków.

Prank w chórze

Bezpośrednią przyczyną wyrzucenia młodego Josepha Haydna z chóru katedralnego w 1749 roku był chuligański wybryk – odcięcie nożyczkami warkocza innemu chórzystę. Ten incydent, choć dziś wydaje się błahostką, miał znaczące konsekwencje dla jego dalszej ścieżki edukacyjnej.

Cenzura opery

Jego wczesna opera komiczna „Der krumme Teufel” z 1753 roku spotkała się z nieprzychylnością cenzury. Została ona zdjęta z afisza ze względu na zawarte w niej „obraźliwe uwagi”, co pokazuje, że nawet w początkach kariery Haydn potrafił poruszać tematy, które budziły kontrowersje.

Ciekawostki z życia Josepha Haydna

Joseph Haydn, oprócz swojej genialnej twórczości muzycznej, posiadał również szereg cech i zainteresowań, które czynią go postacią fascynującą i wielowymiarową. Jego skromne postrzeganie własnego wyglądu, pasje do polowań i wędkarstwa, a także przynależność do loży masońskiej, ukazują go jako człowieka z krwi i kości, żyjącego w określonym kontekście historycznym i kulturowym.

Wygląd zewnętrzny

Joseph Haydn był niskiego wzrostu, a jego twarz naznaczona była bliznami po ospie. Uważał się za osobę nieatrakcyjną, co stanowiło pewne zaskoczenie, gdy podczas pobytu w Londynie cieszył się powodzeniem u kobiet. Ten kontrast między jego samooceną a odbiorem społecznym jest interesującym aspektem jego biografii.

Pasja do polowań i wędkarstwa

Podczas długich pobytów w posiadłościach Esterházych, Haydn chętnie oddawał się aktywnościom na świeżym powietrzu, takich jak polowania i wędkarstwo. Te pasje stanowiły dla niego formę relaksu i odskoczni od intensywnej pracy kompozytorskiej.

Przynależność do Masonerii

W 1785 roku, podobnie jak jego przyjaciel Mozart, Joseph Haydn został przyjęty do loży masońskiej „Zur wahren Eintracht” w Wiedniu. Przynależność do tego tajnego stowarzyszenia była w tamtych czasach powszechna wśród wielu artystów i intelektualistów, a dla Haydna stanowiła kolejny element jego bogatego życia.

Chronologia życia i kariery Josepha Haydna

Poniższa tabela przedstawia kluczowe momenty z życia i kariery Josepha Haydna, ukazując chronologiczny rozwój jego losów i twórczości.

Główne dzieła i gatunki muzyczne Josepha Haydna

Joseph Haydn pozostawił po sobie niezwykle bogaty dorobek kompozytorski, obejmujący niemal wszystkie ówczesne gatunki muzyczne. Jego dzieła charakteryzują się innowacyjnością, mistrzostwem formy i wyrafinowanym poczuciem humoru.

• Symfonie: Haydn skomponował ponad 100 symfonii, w tym słynne „Londyńskie” symfonie, które zrewolucjonizowały gatunek.
• Kwartety smyczkowe: Uważany za „Ojca Kwartetu Smyczkowego”, Haydn napisał ich kilkadziesiąt, kształtując jego klasyczną formę.
• Opery: Choć mniej znane niż jego dzieła instrumentalne, Haydn stworzył również kilkanaście oper.
• Msze i oratoria: Monumentalne dzieła chóralne, takie jak „Stworzenie świata” i „Pory roku”, są świadectwem jego głębokiej religijności i mistrzostwa w kompozycji wielkich form.
• Triady barytonowe: Specjalne kompozycje na instrument baryton, dedykowane księciu Nikolausowi Esterházy’emu, stanowią unikalny element jego twórczości.

Nagrody i wyróżnienia Josepha Haydna

Joseph Haydn, jako jeden z najbardziej uznanych kompozytorów swojej epoki, otrzymał wiele zaszczytów i wyróżnień, które potwierdzają jego znaczenie dla świata muzyki.

Warto wiedzieć: Joseph Haydn, obok Mozarta i Beethovena, zaliczany jest do grona tzw. klasyków wiedeńskich, którzy wywarli fundamentalny wpływ na rozwój muzyki europejskiej.

Warto wiedzieć: Jego symfonie często zawierały niespodzianki muzyczne, mające na celu zaskoczenie lub rozbawienie słuchaczy, co czyniło jego koncerty niezwykle żywiołowymi i angażującymi.

Joseph Haydn, dzięki swojej innowacyjności w dziedzinie symfonii i kwartetów smyczkowych, na zawsze odcisnął swoje piętno na historii muzyki. Jego dzieła, pełne dowcipu i głębi, stanowią fundament repertuaru dla muzyków na całym świecie, a jego postać jest symbolem geniuszu muzycznego i niezłomności ducha.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn