Jack Lemmon: Biografia, filmografia i ikoniczne role Lemmona

4

Jack Lemmon, właściwie John Uhler Lemmon III, to postać, która na stałe zapisała się w historii kina jako jeden z najwybitniejszych i najbardziej wszechstronnych aktorów swojego pokolenia. Urodzony 8 lutego 1925 roku w Newton w stanie Massachusetts, zmarł 27 czerwca 2001 roku w Los Angeles, w wieku 76 lat. Przez lata swojej kariery zyskał uznanie za mistrzowskie łączenie ról dramatycznych i komediowych, co przyniosło mu dwukrotnie Oscara. Jego życie prywatne, choć mniej medialne, było równie bogate – dwukrotnie stawał na ślubnym kobiercu, a z pierwszego małżeństwa z Cynthią Stone doczekał się syna Chrisa, który podążył śladami ojca, również zostając aktorem.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku minie blisko 24,5 roku od jego śmierci.
• Żona/Mąż: Cynthia Stone (1950–1956), Felicia Farr (od 1962).
• Dzieci: Chris Lemmon (syn z pierwszego małżeństwa), Courtney Lemmon (córka z drugiego małżeństwa).
• Zawód: Aktor, reżyser.
• Główne osiągnięcie: Dwukrotny zdobywca Oscara (za role w „Mister Roberts” i „Ocalić tygrysa”), uznawany za jednego z najwszechstronniejszych aktorów w historii kina.

Narodziny i wczesne lata

John Uhler Lemmon III, znany powszechnie jako Jack Lemmon, przyszedł na świat w nietypowych okolicznościach 8 lutego 1925 roku. Jego narodziny miały miejsce w windzie szpitala Newton-Wellesley w Newton, w stanie Massachusetts. To niezwykłe miejsce narodzin można uznać za symboliczny początek życia pełnego niespodzianek. Wczesne lata aktora naznaczone były troską o zdrowie – jako dziecko był bardzo chorowity. Przed ukończeniem dziesiątego roku życia przeszedł trzy poważne operacje uszu. Do dwunastego roku życia spędził łącznie dwa lata w szpitalach, co z pewnością wpłynęło na jego wrażliwość i sposób postrzegania świata, co często odnajdywało odzwierciedlenie w kreowanych przez niego postaciach, często zmagających się z przeciwnościami losu.

Dane biograficzne i miejsce spoczynku

Aktor zmarł 27 czerwca 2001 roku w Los Angeles, mając 76 lat. Jego odejście było znaczącą stratą dla światowego kina. Spoczywa na cmentarzu Westwood Village Memorial Park Cemetery w Los Angeles. Co symboliczne, został pochowany obok swojego wieloletniego przyjaciela i niezapomnianego partnera ekranowego, Waltera Matthau. Ich przyjaźń i wspólne kreacje na ekranie na trwałe wpisały się w historię Hollywood, a ich wspólne miejsce spoczynku jest namacalnym dowodem tej wyjątkowej więzi.

Edukacja i pseudonimy

Jack Lemmon był absolwentem prestiżowego Uniwersytetu Harvarda, który ukończył w 1947 roku, uzyskując tytuł Bachelor of Arts (AB) w dziedzinie nauk o służbie wojennej. Jego akademickie zaangażowanie nie ograniczało się jednak do nauki. W czasie studiów, gdy obowiązywał go zakaz występów z powodu nadzoru akademickiego, posługiwał się pseudonimami. Najbardziej znanym z nich był Timothy Orange. Te alternatywne tożsamości pozwoliły mu nadal rozwijać talent aktorski na deskach uniwersyteckich teatrów, co świadczyło o jego determinacji i pasji do sztuki od najmłodszych lat.

Rodzina i życie prywatne

Rodzice i pochodzenie

Był jedynym dzieckiem Mildred Burgess (z domu LaRue) oraz Johna Uhlera Lemmona Jr., który pełnił funkcję wiceprezesa ds. sprzedaży w firmie Doughnut Corporation of America. Dorastanie jako jedynak mogło wpłynąć na kształtowanie jego indywidualności i bliskich relacji z rodzicami. Te doświadczenia mogły znaleźć odzwierciedlenie w jego późniejszych rolach, gdzie często portretował postaci o złożonej psychice i głębokich więziach rodzinnych.

Pierwsze małżeństwo i syn

Pierwszą żoną Jacka Lemmona była Cynthia Stone. Para wzięła ślub w 1950 roku, jednak ich małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1956 roku. Z tego związku urodził się syn, Chris Lemmon, który podobnie jak ojciec, związał swoje życie z aktorstwem. Tradycja aktorska w rodzinie została w ten sposób podtrzymana, a Chris Lemmon kontynuuje dziedzictwo ojca, dzieląc się swoim talentem z widzami.

Drugie małżeństwo i córka

Drugą żoną aktora była aktorka Felicia Farr. Ich związek, który rozpoczął się w 1962 roku, trwał aż do śmierci aktora w 2001 roku, co świadczy o głębokiej i trwałej miłości. Para doczekała się córki o imieniu Courtney. Długoletnie i stabilne małżeństwo z Felicią Farr stanowiło ważny filar jego życia osobistego, zapewniając wsparcie i domowe ciepło w burzliwym świecie Hollywood.

Kariera zawodowa

Wszechstronność i styl aktorski

Jack Lemmon był powszechnie uznawany za jednego z najbardziej wszechstronnych aktorów swojej epoki. Jego niezwykły talent pozwalał mu z równą biegłością wcielać się w postacie dramatyczne, jak i komediowe. Ta umiejętność przyniosła mu zasłużony przydomek „najbardziej utytułowanego tragikomika swoich czasów”. Potrafił wzbudzać śmiech równie skutecznie, co wywoływać głębokie emocje, co czyniło go niezwykle cennym i uniwersalnym artystą na ekranie i na scenie. Jego ekranowy wizerunek często definiowano jako postać „everymana” – przeciętnego, często lękliwego przedstawiciela klasy średniej, z którym widzowie mogli się łatwo utożsamiać, co dodatkowo wzmacniało jego popularność.

Przełomowa rola w „Mister Roberts”

Przełomem w karierze Jacka Lemmona była jego rola Ensinga Pulvera w filmie „Mister Roberts” z 1955 roku. Za tę wybitną kreację otrzymał swojego pierwszego Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Grając u boku takich legend kina jak Henry Fonda i James Cagney, udowodnił swój ogromny potencjał i stał się postacią, na którą zaczęto zwracać szczególną uwagę w Hollywood. Film ten stanowił kamień milowy w jego rozwoju artystycznym, otwierając drzwi do dalszych znaczących ról.

Współpraca z Billym Wilderem

Przez dekady utrzymywał owocną współpracę z legendarnym reżyserem Billym Wilderem, czego efektem było siedem wspólnych filmów. Począwszy od kultowego „Pół żartem, pół serio” z 1959 roku, gdzie aktor przez 80% czasu występował w kobiecym przebraniu, naśladując osobowość swojej matki, aż po inne znaczące produkcje, ich artystyczne partnerstwo zaowocowało dziełami, które na stałe wpisały się w kanon światowego kina. Ta współpraca pozwoliła mu na eksplorowanie różnorodnych charakterów i udowadnianie swojej wszechstronności pod okiem mistrza.

Partnerstwo z Walterem Matthau

Jack Lemmon stworzył jeden z najsłynniejszych duetów w historii Hollywood z Walterem Matthau. Ich współpraca objęła 10 wspólnych filmów w latach 1966–1998, w tym niezapomniane produkcje takie jak „Dziwna para” (1968) czy „Dwaj zgryźliwi tetrycy” (1993). Chemia między aktorami na ekranie była niezwykła, a ich dialogi i interakcje do dziś bawią i wzruszają widzów. Ich partnerstwo stało się synonimem znakomitego kina komediowego i dramatycznego zarazem, a ich wspólne występy są jednymi z najbardziej pamiętnych w historii Hollywood.

Firma produkcyjna Jalem Productions

W 1960 roku Jack Lemmon założył własną firmę produkcyjną, nazwaną Jalem Productions. Nazwa ta powstała z pierwszych liter jego imion i nazwiska, co świadczy o osobistym zaangażowaniu aktora w rozwój projektu. Firma ta miała na swoim koncie produkcję takich hitów jak „Nieugięty Luke” (1967), co pokazuje, że nie tylko doskonale odnajdywał się przed kamerą, ale także posiadał zmysł do biznesu i potrafił dostrzec potencjał w filmowych przedsięwzięciach.

Reżyserski debiut

Jedynym filmem, który Jack Lemmon wyreżyserował w swojej karierze, był komediodramat „Kotch” z 1971 roku. W tym projekcie postanowił powierzyć główną rolę swojemu przyjacielowi, Walterowi Matthau. Ten debiut reżyserski świadczy o wszechstronności, która poza aktorstwem, wykazywał zainteresowanie również innymi aspektami produkcji filmowej.

Nagrody i osiągnięcia

Oscary

Jack Lemmon jest zdobywcą dwóch prestiżowych Oscarów. Pierwszą statuetkę otrzymał w 1955 roku za rolę drugoplanową w filmie „Mister Roberts”. Drugiego Oscara zdobył w 1973 roku za pierwszoplanową rolę w filmie „Ocalić tygrysa”. Tym samym stał się pierwszym aktorem w historii, który zdobył obie te wyróżnienia, co stanowiło niezwykłe osiągnięcie i potwierdzenie jego talentu i wszechstronności jako aktora filmowego.

Nominacje do Nagrody Akademii

Łącznie Jack Lemmon był nominowany do Nagrody Akademii aż osiem razy. Oprócz wspomnianych filmów, nominacje przyniosły mu również wybitne role w takich produkcjach jak „Garsoniera” (1960), „Dni wina i róż” (1962), „Chiński syndrom” (1979) czy „Zaginiony” (1982). Te liczne nominacje świadczą o stałym uznaniu jego pracy przez Akademię Filmową na przestrzeni wielu lat kariery.

Inne prestiżowe nagrody

Kolekcja nagród Jacka Lemmona była imponująca i obejmowała wiele prestiżowych wyróżnień. W swojej karierze zdobył pięć Złotych Globów, trzy nagrody BAFTA oraz dwie nagrody Primetime Emmy. Dodatkowo, jego talent został doceniony podczas Festiwalu Filmowego w Wenecji, gdzie otrzymał Puchar Volpi dla najlepszego aktora.

Nagrody za całokształt twórczości

Doceniając jego wieloletni wkład w rozwój sztuki filmowej, Jack Lemmon został uhonorowany najważniejszymi nagrodami za całokształt twórczości. Wśród nich znalazły się AFI Life Achievement Award w 1988 roku, Cecil B. DeMille Award w 1991 roku oraz prestiżowe Kennedy Center Honors w 1996 roku. Te wyróżnienia podkreślają jego nieoceniony wpływ na kino i status legendy.

Zdrowie i wyzwania

Dzieciństwo i problemy zdrowotne

Jak wspomniano wcześniej, Jack Lemmon jako dziecko był bardzo chorowity. Przed ukończeniem 10. roku życia przeszedł trzy poważne operacje uszu, a do dwunastego roku życia spędził łącznie dwa lata w szpitalach. Te wczesne doświadczenia zmagania się z problemami zdrowotnymi z pewnością ukształtowały jego charakter i mogły wpłynąć na sposób, w jaki podchodził do ról postaci przechodzących przez trudne chwile.

Przyczyna śmierci

Przyczyną śmierci Jacka Lemmona w czerwcu 2001 roku były powikłania wynikające z choroby nowotworowej pęcherza moczowego. Aktor zmagał się z tą chorobą w ostatnim okresie swojego życia, co stanowiło trudne wyzwanie zarówno dla niego, jak i dla jego bliskich. Mimo choroby, jego postawa i determinacja w walce o życie były godne podziwu.

Muzyczne pasje

Talent pianistyczny

Jack Lemmon był nie tylko utalentowanym aktorem, ale również utalentowanym pianistą-samoukiem. Swoją przygodę z fortepianem rozpoczął w wieku 14 lat, grając ze słuchu. Muzyka towarzyszyła mu przez całe życie, stanowiąc ważny element jego osobowości i pasji. Jego zamiłowanie do gry na pianinie dodawało mu kolejny wymiar jako artyście, pokazując jego wrażliwość i wszechstronność.

Ciekawostki i kontrowersje

Sprzeciw wobec zmiany nazwiska

Na początku swojej kariery Jack Lemmon stanął w obliczu propozycji zmiany nazwiska. Szef studia Columbia, Harry Cohn, obawiał się, że nazwisko „Lemmon” (brzmiące jak „lemon” – cytryna, co w slangu oznaczało bubel) może być wykorzystywane do wyśmiewania jakości jego filmów. Skutecznie jednak sprzeciwił się tej propozycji, zachowując swoje oryginalne nazwisko, które później stało się synonimem doskonałego aktorstwa.

Praca za minimalną stawkę

Aby zagrać w filmie „Ocalić tygrysa” (1973), na którym bardzo mu zależało, Jack Lemmon zgodził się pracować za minimalną stawkę związkową, która wynosiła wówczas zaledwie 165 dolarów tygodniowo. Ta decyzja, mimo że był już wielką gwiazdą, świadczy o jego zaangażowaniu w projekty, które uważał za artystycznie wartościowe, a także o jego skromności i pasji do aktorstwa ponad finansowe korzyści.

Odrzucona rola Sundance Kida

Jack Lemmon odrzucił propozycję zagrania roli Sundance Kida w kultowym filmie „Butch Cassidy i Sundance Kid”. Rolę tę zaoferował mu sam Paul Newman, jako wyraz wdzięczności za wyprodukowanie przez niego filmu „Nieugięty Luke”. Decyzja ta pokazuje, że często kierował się własnymi przekonaniami i priorytetami artystycznymi, nawet jeśli oznaczało to rezygnację z potencjalnie głośnej roli.

Wręczenie honorowego Oscara Charliemu Chaplinowi

Podczas ceremonii wręczenia Oscarów w 1972 roku, Jack Lemmon miał zaszczyt wręczyć honorową statuetkę legendzie kina niemego, Charliemu Chaplinowi. Było to wydarzenie o ogromnym znaczeniu symbolicznym, łączące gwiazdy różnych pokoleń i stylów filmowych, a sam aktor z pewnością czuł się zaszczycony, mogąc oddać hołd tak wybitnemu twórcy.

Wizerunek „everymana” w kinie

Jego ekranowy wizerunek był często definiowany jako postać „everymana” – przeciętnego, często lękliwego przedstawiciela klasy średniej. Ta cecha sprawiała, że widzowie mogli się z nim łatwo utożsamiać, dostrzegając w jego postaciach odzwierciedlenie własnych trosk, nadziei i codziennych zmagań. Ta bliskość z widzem była jednym z kluczy do jego ogromnej popularności i trwałego miejsca w sercach publiczności.

Kluczowe filmy i współprace

Wybrane role filmowe

• „Mister Roberts” (1955) – za tę rolę zdobył Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.
• „Pół żartem, pół serio” (1959) – kultowy film Billy’ego Wildera, w którym aktor przez większość czasu występował w kobiecym przebraniu.
• „Garsoniera” (1960) – rola przyniosła mu nominację do Oscara.
• „Dni wina i róż” (1962) – kolejna nominacja do Oscara.
• „Dziwna para” (1968) – niezapomniana kreacja u boku Waltera Matthau.
• „Ocalić tygrysa” (1973) – rola, za którą otrzymał Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego.
• „Chiński syndrom” (1979) – nominacja do Oscara.
• „Zaginiony” (1982) – kolejna nominacja do Oscara.
• „Dwaj zgryźliwi tetrycy” (1993) – kontynuacja sukcesu duetu z Walterem Matthau.

Wybrane filmy z Billym Wilderem

• „Pół żartem, pół serio” (Some Like It Hot, 1959)
• „Garsoniera” (The Apartment, 1960)
• „Słodka Irma” (Irma la Douce, 1963)
• „Kotch” (1971) – reżyseria

Filmy z Walterem Matthau

• „Dziwna para” (The Odd Couple, 1968)
• „Dwaj zgryźliwi tetrycy” (Grumpy Old Men, 1993)
• „Dwaj zgryźliwi tetrycy 2” (Grumpier Old Men, 1995)
• „Zaginiony” (Missing, 1982)

Tabela nagród i osiągnięć

Warto wiedzieć: Jack Lemmon był pierwszym aktorem w historii, który zdobył Oscara zarówno za rolę pierwszoplanową, jak i drugoplanową, co podkreśla jego niezwykłą wszechstronność i jakość jego kreacji aktorskich.

Podsumowując, Jack Lemmon pozostanie na zawsze w pamięci jako mistrz tragedii i komedii, którego wszechstronność, wrażliwość i empatia wobec postaci uczyniły go niezapomnianym artystą. Jego bogata kariera filmowa, liczne nagrody i unikalny styl aktorski stanowią dowód na to, że prawdziwy talent potrafi poruszyć najgłębsze struny ludzkiej duszy, dostarczając widzom zarówno wzruszeń, jak i niezapomnianych chwil rozrywki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Lemmon