Herbert George Wells: Ojciec science fiction i wizjoner przyszłości

3

Herbert George Wells, urodzony 21 września 1866 roku, był jednym z najwybitniejszych pisarzy, myślicieli i propagatorów fantastyki naukowej, często nazywanym „Szekspirem science fiction”. Przez całe swoje życie, które zakończył w wieku 79 lat, zasłynął nie tylko jako autor ponad czterdziestu powieści, ale także jako wszechstronny nauczyciel, historyk i wpływowy komentator społeczny. Jego twórczość, w tym przełomowe dzieła takie jak „Wehikuł czasu”, ukształtowała nowoczesną literaturę podróży w czasie i zainspirowała pokolenia czytelników i naukowców.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 2024 roku Herbert George Wells miałby 158 lat.
• Żona/Mąż: Amy Catherine Robbins (Jane)
• Dzieci: Cztery
• Zawód: Pisarz, myśliciel, propagator fantastyki naukowej
• Główne osiągnięcie: Pionier gatunku science fiction, autor przełomowych dzieł takich jak „Wehikuł czasu”, „Wojna światów”, „Niewidzialny człowiek”.

Podstawowe informacje o Herbert George Wells

Herbert George Wells przyszedł na świat 21 września 1866 roku w Atlas House, przy 162 High Street w Bromley, w hrabstwie Kent. Jego dorobek literacki, obejmujący ponad czterdzieści powieści oraz dziesiątki opowiadań i prac naukowych, pozostaje do dziś inspiracją dla wielu twórców. Wells zmarł 13 sierpnia 1946 roku w Londynie, w wieku 79 lat. Jego życie zawodowe cechowała niezwykła wszechstronność – był nie tylko powieściopisarzem, ale także nauczycielem, historykiem, dziennikarzem i wpływowym komentatorem społecznym. Jest powszechnie uznawany za jednego z „ojców fantastyki naukowej”, obok takich postaci jak Juliusz Verne i Hugo Gernsback. Pisarz Brian Aldiss nadał mu nawet przydomek „Szekspira science fiction”. Charakterystyczną cechą jego twórczości było stosowanie tzw. „prawa Wellsa”, które polegało na wprowadzeniu do utworu tylko jednego niezwykłego założenia, na przykład podróży w czasie, przy jednoczesnym zachowaniu realistycznych detali w pozostałych aspektach opowieści. Nadchodzący 2026 rok będzie znaczący, ponieważ przypada wówczas 160. rocznica jego urodzin, co tylko podkreśla jego nieprzemijające znaczenie w literaturze.

Życie prywatne i rodzinne Herbert George Wells

Rodzice i pochodzenie

Herbert George Wells był czwartym i ostatnim dzieckiem Josepha Wellsa i Sarah Neal. Jego ojciec, Joseph Wells, był byłym ogrodnikiem i zawodowym krykiecistą, a matka, Sarah Neal, pracowała jako służąca. Razem prowadzili mało dochodowy sklep z porcelaną i sprzętem sportowym. Rodzice Herberta George’a Wellsa żyli w separacji, choć nigdy się nie rozwiedli. Powodem tej sytuacji był głęboki konflikt światopoglądowy między matką, gorliwą protestantką, a ojcem, wolnomyślicielem. To burzliwe środowisko rodzinne z pewnością wpłynęło na kształtowanie się poglądów młodego pisarza.

Pierwsze małżeństwo i związki

W 1891 roku Herbert George Wells poślubił swoją kuzynkę, Isabel Mary Wells. Niestety, to małżeństwo nie przetrwało próby czasu. Para zdecydowała się na separację w 1894 roku, kiedy to Wells zakochał się w jednej ze swoich studentek. Ten okres był znaczący dla jego życia osobistego i stanowił punkt zwrotny w jego relacjach.

Drugie małżeństwo

Jego drugą żoną została w październiku 1895 roku wspomniana studentka, Amy Catherine Robbins, znana również jako Jane. Związek ten przetrwał aż do śmierci Jane w 1927 roku. Małżeństwo z Amy Catherine Robbins było dla Wellsa stabilnym punktem w życiu prywatnym, pozwalając mu skupić się na rozwijającej się karierze literackiej i działalności społecznej.

Dzieci i potomstwo

Herbert George Wells miał czworo dzieci. Wśród nich znaleźli się m.in. G. P. Wells oraz Anthony West, którzy kontynuowali pisarskie dziedzictwo ojca lub odnosili sukcesy w innych dziedzinach. Jego prawnukiem jest znany reżyser filmowy, Simon Wells, co świadczy o kontynuacji rodzinnych tradycji twórczych w kolejnych pokoleniach. Dziedzictwo Herberta George’a Wellsa jest więc żywe również wśród jego potomków.

Kariera i twórczość Herbert George Wells

Początki kariery i debiut literacki

Kariera literacka Herberta George’a Wellsa nabrała tempa w 1895 roku, wraz z publikacją noweli „Wehikuł czasu” (ang. „The Time Machine”). To dzieło stało się fundamentem nowoczesnej literatury o podróżach w czasie, otwierając nowe możliwości gatunkowe i inspirując kolejne pokolenia pisarzy. „Wehikuł czasu” był przełomem, który ugruntował pozycję Wellsa jako innowatora w literaturze.

Okres największej kreatywności i kluczowe dzieła

Lata 1895–1898, spędzone przez Wellsa w Woking, uznawane są za jego najbardziej kreatywny okres w życiu. W tym czasie powstały takie arcydzieła jak „Wojna światów” (ang. „The War of the Worlds”), „Niewidzialny człowiek” (ang. „The Invisible Man”) oraz ukończona została praca nad „Wyspą doktora Moreau” (ang. „The Island of Doctor Moreau”). Te powieści, w tym ikoniczna „wojna światów”, zdefiniowały gatunek fantastyki naukowej i do dziś pozostają klasyką literatury światowej. „Wojna światów”, której inspiracją były widoki płonących pieców hutniczych w Stoke-on-Trent w 1888 roku, stała się podstawą dla wielu późniejszych dzieł, w tym adaptacji filmowych, takich jak ta w reżyserii Stevena Spielberga. „Niewidzialny człowiek” z kolei eksplorował mroczne strony nauki i ludzkiej natury, a „Wyspa doktora Moreau” poruszała kwestie etyczne związane z eksperymentami biologicznymi. Te dzieła, opublikowane w krótkim odstępie czasu, pokazują niezwykłą płodność i wizjonerstwo Herberta George’a Wellsa. Powieść „First Men in the Moon” również ukazała się w tym okresie, poszerzając jego literackie eksploracje.

Twórczość społeczno-obyczajowa

Oprócz fantastyki naukowej, Herbert George Wells tworzył również powieści społeczno-obyczajowe. Utwory takie jak „Kipps” (1905) czy „Historia pana Polly” (ang. „The History of Mr. Polly”, 1910) były przykładem jego umiejętności do opisywania życia niższej klasy średniej w Anglii z humorem i realizmem. Te powieści, choć mniej znane niż jego fantastyczne dzieła, ukazują szeroki zakres zainteresowań pisarza i jego głębokie zrozumienie społeczeństwa tamtych czasów. „Historia pana Polly” jest doskonałym przykładem jego zdolności do tworzenia barwnych postaci i przenikliwych obserwacji społecznych.

Działalność naukowa i publicystyczna

Herbert George Wells był również autorem monumentalnego dzieła historycznego „The Outline of History” (Zarys historii). Ta praca, która ukazywała postęp ludzkości, stała się jednym z jego najważniejszych dokonań w dziedzinie literatury faktu. Wells interesował się historią i przyszłością cywilizacji, co znalazło odzwierciedlenie w jego rozległych pracach publicystycznych. W swoich późniejszych latach coraz bardziej odchodził od beletrystyki na rzecz publicystyki, w której wykładał swoje wizje dotyczące rządu światowego i postępu technicznego. Jego prace, takie jak „The Shape of Things to Come”, wybiegały daleko w przyszłość, proponując utopijne wizje społeczne i technologiczne. Wells pisał również dla „The Science School Journal”, co świadczy o jego zaangażowaniu w popularyzację nauki i techniki. W 1933 roku opublikował „The Shape of Things”, a w 1938 roku „World Brain”, w którym wyłożył swoje pomysły na globalną sieć wiedzy, przypominającą dzisiejszy internet.

Funkcje społeczne i polityczne

W latach 1933–1936 Herbert George Wells pełnił prestiżową funkcję prezesa PEN International, przejmując to stanowisko po Johnie Galsworthym. Był to wyraz jego zaangażowania w życie literackie i kulturalne na arenie międzynarodowej. Od młodości był zdeklarowanym socjalistą i aktywnie działał w Towarzystwie Fabiańskim (Fabian Society), promując reformy społeczne i sprawiedliwy podział dóbr. Jego poglądy polityczne, oparte na ideałach o podłożu socjalistycznym, kształtowały jego wizję społeczeństwa i przyszłości. W swoich pismach często poruszał kwestie nierówności społecznych i potrzeby reform, co wpisywało się w działalność Towarzystwa Fabiańskiego. Jego zaangażowanie w Towarzystwo Fabiańskie było kluczowe dla jego rozwoju jako myśliciela społecznego.

Osiągnięcia i nagrody Herbert George Wells

Herbert George Wells był aż czterokrotnie nominowany do Literackiej Nagrody Nobla. Choć nigdy nie otrzymał tego prestiżowego wyróżnienia, nominacje te potwierdzały jego ogromny wpływ na światową literaturę i uznanie dla jego twórczości. Jego dzieła, takie jak „Wojna światów” i „Niewidzialny człowiek”, wywarły trwały wpływ na rozwój gatunku science fiction, a jego nowatorskie podejście do tematyki podróży w czasie, zapoczątkowane przez „Wehikuł czasu” w 1895 roku, ukształtowało literaturę XX wieku. Wells był pionierem gatunku science fiction, jego dzieła często zawierały katastroficzne wizje, które budziły wyobraźnię czytelników.

Filantropia i zaangażowanie społeczne Herbert George Wells

Wells sam chorował na cukrzycę, co skłoniło go do zaangażowania się w działalność charytatywną. W 1934 roku został współzałożycielem organizacji The Diabetic Association, która obecnie znana jest jako Diabetes UK. Jego osobiste doświadczenia z chorobą zaowocowały działaniami na rzecz innych chorych. Jako futurysta i wizjoner, Wells wierzył w możliwość naprawy świata poprzez naukę i edukację. Manifestował to w licznych dziełach utopijnych, które przedstawiały wizje lepszego społeczeństwa, napędzanego postępem naukowym i świadomością społeczną. Jego filozofia zakładała, że wiedza i racjonalne myślenie mogą prowadzić do rozwiązania problemów ludzkości.

Edukacja i wczesne doświadczenia Herbert George Wells

Wypadek i narodziny pasji

W 1874 roku, mając zaledwie 8 lat, Herbert George Wells uległ wypadkowi i złamał nogę. Długie tygodnie spędzone w łóżku okazały się kluczowe dla jego przyszłości. Dzięki książkom przynoszonym przez ojca, w tym z bogatej biblioteki w Uppark, rozbudził w sobie pasję do czytania i pisania. To doświadczenie stało się preludium do jego późniejszej kariery literackiej.

Nieszczęśliwe praktyki zawodowe

Przed osiągnięciem sukcesu literackiego, Wells przeszedł przez serię nieszczęśliwych praktyk zawodowych. Pracował między innymi jako stażysta w sklepie tekstylnym (draper) w Southsea, gdzie jego dni pracy trwały po 13 godzin. Te doświadczenia, choć trudne, dostarczyły mu cennego materiału do opisów życia zwykłych ludzi w swoich późniejszych powieściach społeczno-obyczajowych, takich jak „Kipps” czy „Historia pana Polly”.

Studia i zdobycie wykształcenia

Dzięki stypendium, Herbert George Wells studiował biologię w Normal School of Science w South Kensington. Pomimo posiadania funduszy, często cierpiał głód, co było odzwierciedleniem jego trudnej sytuacji materialnej w tamtym okresie. W 1890 roku uzyskał tytuł Bachelor of Science (licencjat) z zoologii w ramach programu zewnętrznego Uniwersytetu Londyńskiego. Jego wykształcenie biologiczne pod okiem Thomasa Henry’ego Huxleya miało znaczący wpływ na jego myślenie o etyce i społeczeństwie, silnie zakorzenione w kontekście darwinowskim. Naukę pobierał również w szkole w Wookey oraz w Henley House School, gdzie był uczniem.

Ciekawostki i przewidywania Herbert George Wells

Herbert George Wells z niezwykłą trafnością przewidział wiele wynalazków przyszłości, w tym pojawienie się samolotów, czołgów, podróży kosmicznych, broni jądrowej, telewizji satelitarnej oraz koncepcji przypominającej dzisiejszy internet (World Wide Web). Jego wizjonerstwo wykraczało daleko poza ramy jego epoki, a jego przewidywania często inspirowały naukowców i inżynierów. Jego pierwszą opublikowaną książką nie była powieść, lecz podręcznik akademicki – „Text-Book of Biology”, wydany w dwóch tomach w 1893 roku, co świadczy o jego wczesnym zaangażowaniu w dziedzinę nauki. W 1902 roku Wells opublikował „Anticipations of the Reaction of Mechanical and Scientific Progress upon Human Life and Thought”, a w 1906 roku „A Modern Utopia”, rozwijając swoje idee o przyszłości i społeczeństwie. W 1914 roku wydał „The World Set Free”, inspirowaną rozwojem technologii jądrowej, a w 1938 roku „World Brain”, w której przedstawił swoje wizje dotyczące globalnej sieci wiedzy, prekursor dzisiejszego internetu. Jego wizje dotyczące przyszłości często zawierały elementy katastroficzne, co widoczne jest w dziełach takich jak „The War of the Worlds”.

Warto wiedzieć: Podczas pobytu w Stoke-on-Trent w 1888 roku, Wells zainspirował się widokiem płonących pieców hutniczych. Ten obraz posłużył mu później do opisania marsjańskich maszyn w „Wojnie światów”, tworząc jedne z najbardziej pamiętnych obrazów w historii literatury science fiction.

Jednym z jego uczniów w Henley House School był A. A. Milne, późniejszy autor uwielbianego przez dzieci „Kubusia Puchatka”. Joseph Conrad, będąc pod wrażeniem talentu Wellsa do łączenia fantastyki z realizmem, nazwał go w 1898 roku „Realistą Fantastyki”. Wells często używał pseudonimu Reginald Bliss, a jego dzieło „The Country of the Blind” ukazało się w 1901 roku. „The War of the Worlds” doczekała się wielu adaptacji, w tym słynnego słuchowiska radiowego Orsona Wellesa w 1938 roku, które wywołało panikę wśród słuchaczy. Wells, znany ze swoich utopijnych wizji, często poruszał kwestie społeczne i polityczne, co prowadziło do licznych kontrowersji, w tym konfliktu z Bernardem Shawem. Jego dzieło „The Invisible Man” również doczekało się wielu ekranizacji. W 1953 roku ukazała się powieść „Mr. Bide’s Spectacles”, będąca kontynuacją „The History of Mr. Polly”. Wells spędził okres rekonwalescencji zimą 1887–1888 w Up Park, gdzie jego matka pracowała jako ochmistrzyni, co dało mu dostęp do bogatej biblioteki. Książka „The Food of the Gods” została opublikowana w 1904 roku. W 1906 roku ukazała się powieść „In the Days of the Comet”. W 1910 roku Wells opublikował „The Newer Spirit” i „The Common Sense of Musical Theory”. Jego powieść „The Passionate Friends” z 1913 roku eksplorowała złożone relacje międzyludzkie. W 1914 roku wydał „The World Set Free”, a w 1915 roku „Boon, The Vengeance of the Elements”. W 1916 roku ukazała się „The Research Magnificent”. Później, w 1922 roku, wydał „The Science of Life”, a w 1928 roku „The Open Conspiracy”. Jego dzieło „The World of William Clissold” ukazało się w 1926 roku. W 1930 roku pisarz opublikował „The Science of Life” i „The Autocracy of Mr. Jara”. W 1932 roku wydał „The Shape of Things to Come”, a w 1933 roku „What Are We to Do With Our Lives?”. Jego powieść „The Croquet Player” została opublikowana w 1936 roku, a w 1937 roku wydał „The Fate of Homo Sapiens”. W 1939 roku ukazała się „Travels of a Republican”, a w 1940 roku „The New World Order”. W 1941 roku pisarz opublikował „All Aboard for Ararat”, a w 1942 roku „Phoenix: A Humorous Fantasy”. W 1945 roku ukazała się ostatnia książka Wellsa, „Mind at the End of Its Tether”. Wells, mieszkając w londyńskiej dzielnicy Wookey, rozwijał swoje idee, a jego życie w Bromley, hrabstwie Kent, stanowiło punkt wyjścia dla jego literackich podróży. Jego praca w szkole w Wrexham oraz jako stażysta w sklepie tekstylnym dała mu perspektywę na życie zwykłych ludzi. Miał również powiązania ze szkołą w Wrexham, gdzie być może nauczał. Jego prawnuk, Simon Wells, kontynuuje dziedzictwo rodziny w świecie filmu. Jego dzieło „The Time Machine” było pierwowzorem dla wielu późniejszych opowieści o podróżach w czasie. Wells, tworząc swoje dzieła, często inspirował się rzeczywistością, jak w przypadku „Wojny światów”, której inspiracją były widoki hutnicze.

Kluczowe wydarzenia w życiu Herberta George’a Wellsa

• 1866 – Narodziny Herberta George’a Wellsa w Bromley, hrabstwie Kent.
• 1874 – Wypadek i złamanie nogi, który zapoczątkował jego pasję do czytania i pisania.
• 1891 – Pierwsze małżeństwo z Isabel Mary Wells.
• 1894 – Separacja z Isabel Mary Wells i początek związku ze studentką.
• 1895 – Publikacja „Wehikułu czasu” i początek kariery literackiej.
• 1895 – Drugie małżeństwo z Amy Catherine Robbins (Jane).
• 1895–1898 – Najbardziej kreatywny okres twórczy, powstają m.in. „Wojna światów”, „Niewidzialny człowiek”, „Wyspa doktora Moreau”.
• 1905 – Publikacja powieści „Kipps”.
• 1910 – Publikacja powieści „Historia pana Polly”.
• 1927 – Śmierć Amy Catherine Robbins.
• 1933–1936 – Pełnienie funkcji prezesa PEN International.
• 1934 – Współzałożenie organizacji The Diabetic Association.
• 1946 – Śmierć Herberta George’a Wellsa w Londynie.

Herbert George Wells, zmarły w 1946 roku, pozostawił po sobie nieocenione dziedzictwo w literaturze i myśli społecznej. Jako wizjoner, który wyprzedził swoją epokę, nie tylko zdefiniował gatunek science fiction, ale także odważnie komentował bolączki społeczne i proponował wizje przyszłości, które do dziś inspirują i skłaniają do refleksji. Jego twórczość, pełna innowacji i głębokich przemyśleń, stanowi kamień milowy w historii literatury i jest dowodem na siłę ludzkiej wyobraźni i intelektu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/H._G._Wells