Astrid Lindgren: biografia ikony szwedzkiej literatury dziecięcej

3

Astrid Lindgren, właściwie Astrid Anna Emilia Ericsson, urodzona 14 listopada 1907 roku w Näs, koło Vimmerby, w szwedzkim regionie Småland, jest jedną z najbardziej uwielbianych i cenionych pisarek literatury dziecięcej na świecie. Jako córka Samuela Augusta Ericssona i Johanny Sofii Jonsson, wychowała się w rodzinie z tradycjami. Choć prawdziwe nazwisko pisarki brzmiało Ericsson, przyjęła nazwisko Lindgren po ślubie ze Sture Lindgrenem w 1931 roku. Na styczeń 2024 roku, Astrid Lindgren, która zmarła 28 stycznia 2002 roku w wieku 94 lat w Sztokholmie, miałaby 116 lat. Jej pogrzeb, który odbył się w rodzinnym Vimmerby, miał charakter niemal państwowy, gromadząc rodzinę królewską i premiera. Do 2010 roku sprzedano około 167 milionów jej książek, a w 2017 roku została sklasyfikowana jako 18. najczęściej tłumaczony autor na świecie, co świadczy o globalnym zasięgu jej twórczości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2024 roku, Astrid Lindgren, która zmarła 28 stycznia 2002 roku w wieku 94 lat, miałaby 116 lat.
• Żona/Mąż: Poślubiła Sture Lindgrena w 1931 roku.
• Dzieci: Syn Lars (ur. 1926) i córka Karin (ur. 1934).
• Zawód: Pisarz, autorka literatury dziecięcej.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie postaci Pippi Pończoszanki i jej wpływ na literaturę dziecięcą oraz prawa dziecka.

Podstawowe informacje o Astrid Lindgren

Astrid Anna Emilia Ericsson przyszła na świat 14 listopada 1907 roku w Näs, malowniczej miejscowości położonej niedaleko Vimmerby, w sercu szwedzkiego regionu Småland. To właśnie tam, w wiejskim otoczeniu, kształtowały się jej pierwsze wspomnienia i inspiracje, które później przełożyła na swoje ponadczasowe historie. Pisarka przyjęła nazwisko Lindgren po ślubie ze Sture Lindgrenem w 1931 roku, choć jej prawdziwe nazwisko rodowe brzmiało Ericsson. Swoje życie zakończyła 28 stycznia 2002 roku, w wieku 94 lat, w swoim domu w centrum Sztokholmu. Uroczystości pogrzebowe odbyły się w jej rodzinnym Vimmerby, a uczestniczyli w nich m.in. król Karol XVI Gustaw, królowa Sylwia oraz premier Göran Persson, co podkreślało jej ogromne znaczenie dla szwedzkiego społeczeństwa.

Do 2010 roku, nakład jej książek na całym świecie przekroczył imponującą liczbę 167 milionów egzemplarzy. W 2017 roku, Astrid Lindgren zajęła zaszczytne 18. miejsce na liście najczęściej tłumaczonych autorów na świecie. Jej twórczość, obejmująca powieści dla dzieci, sztuki teatralne i słuchowiska radiowe, została przetłumaczona na co najmniej 100 języków, co czyni ją jedną z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych postaci w literaturze światowej. Wiele z jej ponad 20 powieści i zbiorów opowiadań zostało sfilmowanych, docierając do jeszcze szerszej publiczności.

Rodzina i życie prywatne Astrid Lindgren

Dane personalne i pochodzenie

Astrid Anna Emilia Ericsson, przyszła Astrid Lindgren, urodziła się w rodzinie Samuela Augusta Ericssona i Johanny (Hanny) Sofii Jonsson. Miała starszego brata Gunnara, który zrobił karierę polityczną, zasiadając w szwedzkim parlamencie, oraz dwie młodsze siostry. Dzieciństwo i młodość spędzone w Smålandii, w okolicach Vimmerby, miały ogromny wpływ na jej późniejszą twórczość, dostarczając bogactwa inspiracji czerpanych z życia wiejskiego i rodzinnych relacji.

Jej życie osobiste nie było wolne od wyzwań. Po ukończeniu szkoły podjęła pracę w lokalnej gazecie „Vimmerby Tidning”. W tym okresie doszło do romansu z redaktorem naczelnym, którego konsekwencją była ciąża. Zdarzenie to wywołało lokalny skandal i zmusiło młodą Astrid do przeprowadzki do Sztokholmu. Tam, w 1926 roku, urodziła swojego jedynego syna, Larsa. Pierwsze cztery lata życia chłopca spędził w rodzinie zastępczej, zanim wrócił pod opiekę matki. Warto zaznaczyć, że Astrid mogła urodzić syna Larsa w Kopenhadze w Righospitalet, a rodzina zastępcza stała się potem również rodziną zastępczą dla niej samej, gdyż umieściła go u swoich rodziców w Näs, gdy sama zmagała się z chorobą.

W 1931 roku Astrid Anna Emilia Ericsson poślubiła Sture Lindgrena, swojego szefa z Królewskiego Automobilklubu. Małżeństwo to przyniosło jej stabilizację i nazwisko, z którym stała się znana na całym świecie. Trzy lata później, w 1934 roku, rodzina Lindgrenów powiększyła się o córkę Karin. Dzieci Astrid, Lars i Karin, stały się niedługo później pierwowzorami dla wielu jej postaci, a ich codzienne życie dostarczało pisarce niekończących się pomysłów na historie.

Rodzina Astrid Lindgren

• Syn: Lars (ur. 1926)
• Córka: Karin (ur. 1934)

Kariera zawodowa Astrid Lindgren

Początki pracy zawodowej

Zanim Astrid Lindgren na dobre poświęciła się pisaniu, jej droga zawodowa była zróżnicowana. Pracowała jako dziennikarka, a także sekretarka. Jednym z jej miejsc pracy był szwedzki Królewski Klub Automobilowy, gdzie poznała swojego przyszłego męża, Sture Lindgrena. Te wczesne doświadczenia zawodowe, choć odległe od świata literatury, kształtowały jej umiejętności organizacyjne i komunikacyjne.

Inspiracje do twórczości detektywistycznej

Na początku lat 40. XX wieku, Astrid Lindgren podjęła pracę jako sekretarka u znanego kryminalistyka Harry’ego Södermana. Ta współpraca okazała się niezwykle inspirująca i stanowiła bezpośrednią podstawę do stworzenia postaci detektywa Blomkvista (Bill Bergson). Obserwacja pracy Södermana i zgłębianie tajników śledztwa pozwoliły Lindgren na stworzenie wiarygodnych i wciągających historii detektywistycznych, które zdobyły uznanie zarówno wśród młodszych, jak i starszych czytelników.

Debiut literacki i pierwsze sukcesy

Kariera literacka Astrid Lindgren nabrała tempa w 1944 roku. Wówczas to zdobyła drugą nagrodę w konkursie wydawnictwa Rabén & Sjögren za swoją powieść „Zwierzenia Britt-Marii”. Był to jej literacki debiut, który otworzył drzwi do świata publikacji. Rok później, w 1945 roku, pisarka ponownie wzięła udział w tym samym konkursie, tym razem zdobywając pierwszą nagrodę książką „Pippi Långstrump” (Pippi Pończoszanka). Co ciekawe, ta sama książka została wcześniej odrzucona przez wydawnictwo Bonniers, co pokazuje, jak często droga do sukcesu bywa kręta i nieprzewidywalna. Niemniej jednak, „Pippi Pończoszanka” stała się światowym fenomenem, przetłumaczonym na co najmniej 100 języków i do dzisiaj pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci literatury dziecięcej.

Lindgren nie tylko pisała, ale przez wiele lat aktywnie działała w radzie redakcyjnej literatury dziecięcej w wydawnictwie Rabén & Sjögren w Sztokholmie. Jej praca tam pozwoliła jej na kształtowanie kanonu literatury dziecięcej i wspieranie młodych talentów. Pisanie kolejnych książek dla dzieci stało się jej głównym zajęciem, a jej twórczość szybko zyskała uznanie.

Chronologia kariery literackiej

• 1944: Zdobycie drugiej nagrody w konkursie wydawnictwa Rabén & Sjögren za powieść „Zwierzenia Britt-Marii”.
• 1945: Wygranie tego samego konkursu książką „Pippi Långstrump”.
• Lata po 1945: Praca w radzie redakcyjnej literatury dziecięcej w wydawnictwie Rabén & Sjögren.

Nagrody i osiągnięcia Astrid Lindgren

Prestiżowe wyróżnienia literackie

Astrid Lindgren została uhonorowana wieloma prestiżowymi nagrodami, które potwierdzają jej znaczenie w świecie literatury. W 1958 roku otrzymała Nagrodę im. Hansa Christiana Andersena, często nazywaną „Małym Noblem”, za swoją książkę „Rasmus i włóczęga”. To wyróżnienie jest jednym z najbardziej znaczących w dziedzinie literatury dziecięcej. W 1994 roku pisarka została uhonorowana „Alternatywną Nagrodą Nobla”, czyli Right Livelihood Award, za swoją unikalną twórczość poświęconą prawom dzieci oraz szacunek dla ich indywidualności. Nagroda ta podkreślała nie tylko jej talent literacki, ale także zaangażowanie społeczne.

Nominacja do Nagrody Nobla

W 1972 roku Astrid Lindgren została oficjalnie nominowana do literackiej Nagrody Nobla. Nominacja ta została złożona przez niemieckiego krytyka Klausa Doderera oraz austriackiego bibliotekarza Josefa Stummvolla. Choć sama Nagroda Nobla nigdy nie przypadła jej w udziale, nominacja ta stanowiła wyraz ogromnego uznania dla jej dorobku literackiego na arenie międzynarodowej.

Odznaczenia państwowe i społeczne

Za wybitne zasługi dla kultury, w 1995 roku Astrid Lindgren została odznaczona Złotym medalem Illis quorum, przyznawanym przez rząd Szwecji. Jej 90. urodziny, obchodzone w 1997 roku, zostały uświetnione ogłoszeniem jej Międzynarodowym Szwedem Roku (International Swede of the Year). Te odznaczenia świadczą o tym, jak głęboko pisarka była zakorzeniona w szwedzkiej tożsamości narodowej i jak wielki wpływ wywarła na kulturę kraju.

Nagrody i wyróżnienia Astrid Lindgren

• 1958: Nagroda im. Hansa Christiana Andersena (za „Rasmus i włóczęga”)
• 1972: Nominacja do Literackiej Nagrody Nobla
• 1978: Pokojowa Nagroda Księgarzy Niemieckich (za przemówienie „Nigdy przemocy!”)
• 1994: Right Livelihood Award („Alternatywna Nagroda Nobla”)
• 1995: Złoty medal Illis quorum
• 1997: Międzynarodowy Szwed Roku (International Swede of the Year)

Działalność społeczna i poglądy Astrid Lindgren

Protesty społeczne i debaty publiczne

Astrid Lindgren była postacią nie tylko wybitną literacko, ale także aktywną obywatelką, która nie bała się zabierać głosu w ważnych sprawach społecznych. W 1976 roku wywołała ogólnokrajową debatę swoim tekstem satyrycznym „Pomperipossa w Monismanii”. W proteście przeciwko absurdalnie wysokiej, 102-procentowej stawce podatku marginalnego, napisała tekst, który przyczynił się do porażki socjaldemokratów w wyborach. Pokazało to, jak wielką siłę perswazji posiadała jej pióra.

Kampania na rzecz praw dziecka

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć Astrid Lindgren w sferze społecznej była jej kampania na rzecz praw dziecka. Po otrzymaniu Pokojowej Nagrody Księgarzy Niemieckich w 1978 roku, wygłosiła słynne przemówienie „Nigdy przemocy!”. Jej słowa wywarły ogromny wpływ na opinię publiczną i doprowadziły do wprowadzenia w Szwecji, w 1979 roku, ustawowego zakazu bicia dzieci. Był to przełomowy moment w historii ochrony najmłodszych.

Działalność na rzecz ochrony zwierząt

Zaangażowanie Lindgren obejmowało również kwestie dobrostanu zwierząt. Dzięki jej kampanii na rzecz ochrony zwierząt hodowlanych, w Szwecji uchwalono nowe prawo dotyczące tego zagadnienia, nazwane na jej cześć „Lex Lindgren”. Ta inicjatywa dowodzi, jak szerokie spektrum spraw społecznych było jej bliskie i jak skutecznie potrafiła walczyć o to, w co wierzyła.

Przez całe życie Astrid Lindgren deklarowała się jako socjaldemokratka, co nie przeszkadzało jej w otwartym krytykowaniu partii, z którą była związana, zwłaszcza w kwestiach podatkowych. Jej niezależność myśli i odwaga w wyrażaniu własnych poglądów stanowiły integralną część jej osobowości.

Inne role i projekty Astrid Lindgren

Twórczość wielogatunkowa

Choć Astrid Lindgren jest najbardziej znana jako autorka książek dla dzieci, jej dorobek twórczy jest znacznie szerszy. Pisała teksty piosenek, które często towarzyszyły jej książkom, artykuły polemiczne poruszające ważne kwestie społeczne, a także prace autobiograficzne. Co ciekawe, w latach 1939–1945, w okresie II wojny światowej, prowadziła dzienniki wojenne. Ten zapis jej doświadczeń i obserwacji z tamtych trudnych lat stanowi cenny dokument historyczny i świadectwo jej wrażliwości.

Filmografia

Wiele dzieł Astrid Lindgren zostało z sukcesem przeniesionych na ekran. Pisarka aktywnie uczestniczyła w procesie tworzenia scenariuszy do tych adaptacji. Szczególne zaangażowanie wykazała przy filmach takich jak „Rasmus i włóczęga” czy różnych ekranizacjach serii o Pippi Pończoszance. Jej wkład w te produkcje zapewnił spójność wizualną i fabularną z literackimi pierwowzorami, przyczyniając się do dalszej popularyzacji jej twórczości.

Wybrane adaptacje filmowe dzieł Astrid Lindgren

• „Rasmus i włóczęga”
• Seria filmów o Pippi Pończoszance

Ciekawostki i upamiętnienie Astrid Lindgren

Dziedzictwo Astrid Lindgren jest żywe i obecne w wielu aspektach współczesnej kultury. Od lat 2014–2015 jej wizerunek zdobi szwedzki banknot o nominale 20 koron, co jest niezwykłym wyrazem uznania dla jej wkładu w szwedzką tożsamość narodową. W przestrzeni kosmicznej również znajduje się ślad jej obecności – w 1978 roku radziecki astronom Nikołaj Czernych odkrył asteroidę (3204), którą na cześć pisarki nazwano „Lindgren”.

W 1995 roku szwedzki mikrosatelita otrzymał imię Astrid, a jego instrumenty badawcze nazwano imionami bohaterów jej książek: PIPPI, EMIL oraz MIO. Po śmierci pisarki, rząd Szwecji ustanowił Astrid Lindgren Memorial Award (ALMA), która jest największym na świecie wyróżnieniem finansowym w dziedzinie literatury dla dzieci i młodzieży. W 2005 roku kolekcja oryginalnych rękopisów Astrid Lindgren została wpisana na prestiżową listę Pamięci Świata UNESCO, co świadczy o jej unikatowej wartości historycznej i kulturowej.

Dla upamiętnienia jej twórczości, w jej rodzinnym Vimmerby powstał park tematyczny „Świat Astrid Lindgren”, a w Sztokholmie działa dziecięce muzeum Junibacken. Te miejsca przyciągają miliony odwiedzających, pozwalając na zanurzenie się w magicznym świecie stworzonym przez szwedzką pisarkę. Jej dzieła, takie jak historie o Pippi Pończoszance, Emilu ze Smalandii, Ronji, córce zbójnika, czy Braciach Lwie Serce, nadal inspirują i bawią kolejne pokolenia czytelników na całym świecie. Książki Lindgren, dzięki swojemu uniwersalnemu przesłaniu o odwadze, przyjaźni i szacunku dla indywidualności, pozostają ponadczasowe.

Astrid Lindgren, postać o niezwykłym talencie literackim i silnym kręgosłupie moralnym, na zawsze zapisała się w historii światowej literatury. Jej twórczość, charakteryzująca się lekkością, humorem i głębokim zrozumieniem dziecięcego świata, nie tylko bawiła miliony, ale także kształtowała postawy i promowała ważne wartości, takie jak odwaga, sprawiedliwość i szacunek dla każdego człowieka.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Astrid_Lindgren