Amundsen: Roald Amundsen, biegun południowy i wódka Amundsen 40

3

Roald Amundsen, urodzony 16 lipca 1872 roku, to postać legendarna w historii eksploracji polarnej. Ten wybitny norweski badacz i żeglarz jako pierwszy człowiek dotarł do Bieguna Południowego, a także jako pierwszy poprowadził ekspedycję przez Przejście Północno-Zachodnie. Jego życie, choć zakończone tragicznie w czerwcu 1928 roku, na zawsze zapisało się w annałach odkryć geograficznych. W styczniu 2026 roku minie dokładnie 153 lata i pół roku od jego narodzin, co stanowi doskonały moment, by przypomnieć o jego niezwykłym dziedzictwie. Amundsen, który zaginął bez wieści w wieku 55 lat, pozostawił po sobie ślad niezłomnej odwagi i geniuszu eksploracyjnego, inspirując kolejne pokolenia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [styczeń 2026] minie 153 lata i pół roku od narodzin.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie/mężu.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Badacz polarny, żeglarz, odkrywca.
• Główne osiągnięcie: Pierwszy człowiek, który dotarł do Bieguna Południowego (1911).

Podstawowe informacje o Roaldzie Amundsenie

Roald Engelbregt Gravning Amundsen ujrzał światło dzienne 16 lipca 1872 roku w Borge, w norweskim okręgu Østfold. Jego rodzina od lat była związana z morzem, co naturalnie wpłynęło na jego późniejsze życiowe wybory. Matka, Hanna Sahlqvist, pragnęła dla syna stabilnej przyszłości i naciskała na studia medyczne. Amundsen spełnił jej życzenie, ale po jej śmierci w wieku 21 lat porzucił medycynę, by poświęcić się pasji do żeglarstwa i eksploracji. Jego życie zakończyło się w czerwcu 1928 roku, gdy zaginął w wieku 55 lat podczas misji ratunkowej. W styczniu 2026 roku minie 153 lata i pół roku od jego narodzin, co podkreśla znaczenie tej postaci.

Życie prywatne i inspiracje Roalda Amundsena

Relacja Roalda Amundsena z matką, Hanną Sahlqvist, była kluczowa dla jego wczesnych wyborów życiowych. Choć matka naciskała na studia medyczne, aby zapewnić mu stabilną przyszłość, po jej śmierci w wieku 21 lat Amundsen porzucił naukę. Ta decyzja, choć trudna w kontekście obietnicy danej matce, otworzyła mu drogę do realizacji jego prawdziwej pasji – odkrywania nieznanego. Już w wieku 15 lat, lektura relacji Sir Johna Franklina z arktycznych wypraw ukształtowała jego przyszłe życie. Dorastając w dzielnicy Uranienborg, miał też okazję do kontaktów z Carstenem Borchgrevinkiem, późniejszym pionierem badań Antarktydy, co dodatkowo podsycało jego ambicje eksploracyjne.

Kariera i najważniejsze ekspedycje Roalda Amundsena

Debiut w Antarktyce: Belgijska Wyprawa Antarktyczna (1897–1899)

W wieku 25 lat Roald Amundsen rozpoczął swoją karierę w eksploracji polarnej, dołączając jako pierwszy oficer do Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej pod dowództwem Adriena de Gerlache. Wyprawa ta, na statku „Belgica”, przeszła do historii jako pierwsza ekspedycja, która zimowała w Antarktyce. Statek uwięziony w lodzie zmusił załogę do przetrwania mroźnych miesięcy, co dało Amundsenowi cenne lekcje przetrwania w ekstremalnych warunkach polarnych.

Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (1903–1906)

Jednym z największych osiągnięć Roalda Amundsena było dowodzenie sześcioosobową załogą na 45-tonowym kutrze rybackim „Gjøa”. W latach 1903–1906 Amundsen udowodnił możliwość pokonania Przejścia Północno-Zachodniego – legendarnej morskiej drogi łączącej Atlantyk z Pacyfikiem przez Arktykę. Kluczem do sukcesu okazała się technika płynięcia blisko brzegu i wykorzystanie statku o płytkim zanurzeniu, co pozwoliło na nawigację w trudnych, lodowych wodach. Statek „Gjøa”, wyposażony w mały silnik naftowy, stał się symbolem tej pionierskiej podróży.

Zdobycie Bieguna Południowego (1911)

Najbardziej znanym dokonaniem Roalda Amundsena jest bez wątpienia zdobycie Bieguna Południowego. Po zmianie pierwotnych planów z wyprawy na biegun północny na południowy, Amundsen wyruszył statkiem „Fram”. 14 grudnia 1911 roku, wraz z czterema towarzyszami – Bjaalandem, Hanssenem, Hassem i Wistingiem – dotarł do geograficznego bieguna południowego. Ich sukces był tym bardziej spektakularny, że wyprzedzili wyprawę brytyjskiego kapitana Roberta F. Scotta o ponad miesiąc, co zapoczątkowało legendarny wyścig o biegun.

Wyprawa statkiem „Maud” i plany lotnicze (1918)

Po zdobyciu bieguna południowego, Amundsen nie spoczął na laurach. W 1918 roku podjął wyprawę statkiem „Maud”, mającą na celu dotarcie do bieguna północnego poprzez dryfowanie w lodzie Przejścia Północno-Wschodniego. Choć ta próba nie zakończyła się sukcesem, stanowiła przełom w jego podejściu do eksploracji. Amundsen zaczął coraz intensywniej planować wyprawy lotnicze, dostrzegając w nich przyszłość podróży polarnych.

Historyczny lot nad Biegunem Północnym (1926)

Marzenia o zdobyciu bieguna północnego Amundsen zrealizował w zupełnie nowy sposób. 12 maja 1926 roku, na pokładzie sterowca „Norge”, wraz z 15 innymi mężczyznami, dokonał pierwszego w pełni zweryfikowanego przelotu nad biegunem północnym. Startując ze Spitsbergenu i lądując na Alasce, Roald Amundsen po raz kolejny zapisał się na kartach historii, demonstrując swoje nieustanne dążenie do innowacji w eksploracji.

Nagrody i międzynarodowe uznanie dla Roalda Amundsena

Sukcesy Roalda Amundsena w eksploracji polarnej spotkały się z ogromnym uznaniem na arenie międzynarodowej. W 1906 roku został uhonorowany Orderem Świętego Olafa, najwyższym norweskim odznaczeniem państwowym. Rok później, w 1907 roku, otrzymał austriacki Order Franciszka Józefa, co potwierdzało jego międzynarodową sławę. Oprócz odznaczeń państwowych, Amundsen otrzymał szereg prestiżowych medali naukowych i honorowych, w tym Medal Hubbarda (1907), Medal Charlesa P. Daly’ego (1912) i Medal Vega (1913). W 1928 roku, tuż przed swoim zaginięciem, został odznaczony Złotym Medalem Kongresu USA, co stanowiło najwyższe możliwe wyróżnienie za jego zasługi.

Umiejętności i metody pracy Roalda Amundsena

Nauka od Inuitów: klucz do przetrwania

Niezwykłe sukcesy Amundsena w ekstremalnych warunkach polarnych wynikały z jego umiejętności uczenia się od rdzennych mieszkańców Arktyki. Podczas dwóch zim spędzonych na Wyspie Króla Williama, w osadzie Gjoa Haven, Roald Amundsen intensywnie poznawał techniki przetrwania od lokalnego ludu Netsilik Inuit. Nauczył się efektywnego używania psów zaprzęgowych, co było kluczowe dla transportu i przetrwania. Poznał również znaczenie noszenia odzieży ze skór zwierzęcych zamiast wełnianych ubrań, co okazało się nieocenione w niskich temperaturach.

Mistrzostwo w narciarstwie i logistyce ekspedycji

Sukces wyprawy Roalda Amundsena na biegun południowy jest często przypisywany jego doskonałemu przygotowaniu logistycznemu i mistrzowskiemu wykorzystaniu nart. Amundsen rozumiał, że kluczem do przetrwania i osiągnięcia celu w surowych warunkach jest odpowiednia technika i wyposażenie. Efektywne wykorzystanie nart pozwoliło na szybkie i sprawne pokonywanie lodowych przestrzeni. Psy zaprzęgowe odgrywały podwójną rolę – ciągnęły sanie z zaopatrzeniem i w krytycznych momentach stanowiły źródło świeżego mięsa, zapobiegając chorobom takim jak szkorbut.

Zdrowie i wyzwania podczas wypraw

Walka ze szkorbutem na statku „Belgica”

Podczas pierwszej wyprawy Amundsena do Antarktyki, na pokładzie statku „Belgica”, załoga stanęła w obliczu poważnego zagrożenia szkorbutem. Statek został uwięziony w lodzie, co pogłębiało izolację i ograniczało dostęp do świeżej żywności. Dzięki interwencji amerykańskiego lekarza Fredericka Cooka, który dostarczał załodze świeże mięso, udało się uniknąć śmierci z powodu niedoboru witaminy C. Doświadczenie to wzmocniło w Amundsenie świadomość znaczenia diety w wyprawach polarnych.

Kontrowersje i trudne momenty w karierze Roalda Amundsena

Zmiana celu wyprawy na Biegun Południowy

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych momentów w karierze Roalda Amundsena była nagła zmiana celu jego wyprawy w 1909 roku. Początkowo Amundsen zbierał fundusze na ekspedycję mającą na celu zdobycie bieguna północnego. Po uzyskaniu informacji, że Frederick Cook i Robert Peary twierdzą, iż już go zdobyli, Amundsen potajemnie zmienił kurs na południe. Ta decyzja wywołała niezadowolenie wśród norweskich darczyńców i Roberta Scotta, co rzuciło cień na jego późniejsze triumfy.

Konflikty w zespole ekspedycyjnym

Mimo swojej reputacji doskonałego lidera, Roald Amundsen nie uniknął konfliktów w swoim zespole. Podczas pierwszej, nieudanej próby wyruszenia na biegun południowy we wrześniu 1911 roku, ekstremalne temperatury i trudne warunki doprowadziły do napięć. W wyniku tych wydarzeń, Amundsen podjął decyzję o odsunięciu Hjalmara Johansena od głównego zespołu, co świadczy o bezkompromisowości Amundsena w dążeniu do celu.

Ciekawostki i nieznane fakty o Roaldzie Amundsenie

Telegraficzny komunikat do Roberta Scotta

Wyścig o biegun południowy pomiędzy Roaldem Amundsenem a Robertem Scottem jest jedną z najbardziej znanych rywalizacji w historii eksploracji. Amundsen, przebywając na Maderze w drodze na południe, wysłał do swojego brytyjskiego rywala telegram: „Pozwalam sobie poinformować, że Fram udaje się do Antarktyki”. Ten krótki komunikat oficjalnie rozpoczął wyścig o biegun.

Losy statku „Gjøa”

Statek „Gjøa”, na którym Roald Amundsen pokonał Przejście Północno-Zachodnie, podzielił niezwykłą historię. Po długiej podróży z San Francisco, statek wrócił do Norwegii w 1972 roku. Obecnie „Gjøa” znajduje się w specjalnym budynku przy Muzeum Fram w Oslo, stanowiąc namacalny dowód jednego z największych osiągnięć Amundsena.

Zaginięcie podczas misji ratunkowej

Tragiczny finał życia Roalda Amundsena nastąpił 18 czerwca 1928 roku, kiedy to zaginął podczas lotu ratunkowego. Jego celem była pomoc załodze sterowca „Italia”, dowodzonego przez Umberto Nobile, który uległ awarii nad Arktyką. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwań, ciał Roalda Amundsena nigdy nie odnaleziono. Jego zniknięcie w mroźnych wodach Morza Barentsa na zawsze pozostawiło tajemnicę wokół jego losów.

Kluczowe osiągnięcia chronologicznie

• 1897–1899: Udział w Belgijskiej Wyprawie Antarktycznej, pierwsze zimowanie w Antarktyce.
• 1903–1906: Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego na statku „Gjøa”.
• 1911: Zdobycie Bieguna Południowego (14 grudnia).
• 1918: Wyprawa statkiem „Maud” (nieudana próba dotarcia do bieguna północnego poprzez dryfowanie).
• 1926: Pierwszy w pełni zweryfikowany przelot nad Biegunem Północnym na pokładzie sterowca „Norge” (12 maja).
• 1928: Zaginięcie podczas misji ratunkowej.

Nagrody i wyróżnienia Roalda Amundsena

Roald Amundsen pozostaje postacią niezwykle inspirującą dla poszukiwaczy przygód i odkrywców. Jego determinacja, naukowe przygotowanie i zdolność do uczenia się od innych dowiodły, że nawet pozornie niemożliwe cele są w zasięgu ręki dla tych, którzy odważnie dążą do ich realizacji. Jego dziedzictwo żyje w historii eksploracji i w sercach tych, którzy marzą o odkrywaniu nieznanego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Roald_Amundsen