Abel Tasman: Odkrywca Nowej Zelandii i Parku Narodowego im. Abela Tasmana

3

Abel Janszoon Tasman, urodzony najprawdopodobniej w latach 1602 lub 1603 w Lutjegast w Republice Siedmiu Zjednoczonych Prowincji Niderlandów, był jednym z najwybitniejszych holenderskich żeglarzy, odkrywców i kupców XVII wieku. Na dzień dzisiejszy (czerwiec 2024 roku) ma około 421-422 lata. Jego życie zakończyło się 10 października 1659 roku w Batawii, gdzie osiadł jako zamożny obywatel. Drugie małżeństwo z Jannetje Tjaers, zawarte 27 grudnia 1631 roku, stanowiło ważny element jego życia prywatnego. Abel Tasman zasłynął przede wszystkim ze swoich pionierskich wypraw morskich w latach 1642 i 1644, realizowanych na zlecenie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC), które na trwałe odmieniły obraz ówczesnej geografii, prowadząc do odkrycia Ziemi Van Diemena (dzisiejsza Tasmania) i pierwszego europejskiego kontaktu z Nową Zelandią.

Choćformalnie nie posiadał wyższego wykształcenia, Abel Tasman zdobył bogate doświadczenie praktyczne w zakresie nawigacji i rzemiosła morskiego, co pozwoliło mu na dynamiczny rozwój kariery w strukturach VOC. Jego umiejętności uczyniły go jednym z najbardziej cenionych nawigatorów swoich czasów. Po przejściu na emeryturę w 1653 roku, Tasman osiadł w Batawii, gdzie prowadził życie zamożnego obywatela, posiadając znaczne zasoby ziemi i udziały w statku towarowym. Jego dziedzictwo, choć z początku uznane przez VOC za rozczarowanie finansowe, przetrwało w postaci map i nazw geograficznych, które służyły kolejnym pokoleniom odkrywców.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 421-422 lata (na czerwiec 2024 roku)
• Żona/Mąż: Jannetje Tjaers (druga żona)
• Dzieci: Jedna córka z pierwszego małżeństwa
• Zawód: Żeglarz, odkrywca, kupiec
• Główne osiągnięcie: Odkrycie Ziemi Van Diemena (Tasmania) i pierwszy europejski kontakt z Nową Zelandią

Podstawowe informacje o Abelu Tasmanie

Abel Janszoon Tasman przyszedł na świat prawdopodobnie w latach 1602 lub 1603 w miejscowości Lutjegast, położonej w prowincji Groningen na terenie ówczesnej Republiki Siedmiu Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Choć formalnie był osobą niewykształconą w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, jego droga zawodowa wkrótce miała go wynieść do rangi jednego z najwybitniejszych żeglarzy swojej epoki. Jego życie zakończyło się 10 października 1659 roku w Batawii, dzisiejszej Dżakarcie, w wieku około 55-56 lat. Dziedzictwo Abla Tasmana jest niepodważalne, a jego imię na trwałe zapisało się w historii odkryć geograficznych.

Jako tożsamość zawodowa, Abel Tasman był niderlandzkim żeglarzem, odkrywcą i kupcem. Jego sława opiera się przede wszystkim na śmiałych i pionierskich wyprawach morskich, które odbył w latach 1642 i 1644. Działalność tę realizował na zlecenie potężnej Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC), organizacji, która odgrywała kluczową rolę w handlu i eksploracji w XVI i XVII wieku. Jego umiejętności nawigacyjne i doświadczenie zdobyte podczas pracy pozwoliły mu na awans w strukturach VOC, czyniąc go jednym z najbardziej wykwalifikowanych nawigatorów swoich czasów, mimo braku formalnego wykształcenia.

Rodzina i życie prywatne Abla Tasmana

Życie osobiste Abla Tasmana, choć mniej udokumentowane niż jego dokonania morskie, dostarcza istotnych informacji o jego życiu poza pokładem statku. 27 grudnia 1631 roku, w wieku około 28 lat, Abel Tasman, wówczas żeglarz mieszkający w Amsterdamie, ogłosił zamiar poślubienia 21-letniej Jannetje Tjaers. To drugie małżeństwo miało znaczący wpływ na jego życie, a jego żona towarzyszyła mu nawet w sześcio miesięcznej podróży do Batawii w 1638 roku, co świadczy o bliskiej relacji i jego przywiązaniu do rodziny.

Po zakończeniu aktywnej kariery żeglarskiej i przejściu na emeryturę w 1653 roku, Abel Tasman powiódł życie zamożnego obywatela Batawii. Posiadał 288 akrów ziemi, co stanowiło znaczący majątek, a także udziały w małym statku towarowym, którego był kapitanem. Ta stabilna sytuacja finansowa pozwoliła mu na godne życie w późniejszych latach. W swoim testamencie, Tasman zadbał o swoich najbliższych, dokonując podziału majątku pomiędzy swoją drugą żonę i córkę z pierwszego małżeństwa. Wykazał się również pamięcią o swoich korzeniach, zapisując 25 guldenów dla ubogich ze swojej rodzinnej wioski Lutjegast, co podkreśla jego przywiązanie do miejsca pochodzenia.

Kariera zawodowa i kluczowe wyprawy Abla Tasmana

Droga Abla Tasmana do sławy jako odkrywcy rozpoczęła się wraz z jego dołączeniem do Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) w 1633 roku. Szybko piął się po szczeblach kariery, co zaowocowało objęciem stanowiska szybra statku *Mocha* już w 1634 roku. Wczesne lata w VOC upłynęły mu na udziale w licznych wyprawach, w tym na Moluki oraz misji na wyspę Seram, co pozwoliło mu zdobyć cenne doświadczenie w żegludze po egzotycznych wodach.

Eksploracja Północnego Pacyfiku

W 1639 roku Abel Tasman odegrał kluczową rolę jako zastępca dowódcy podczas ekspedycji Matthijsa Quasta. Ta podróż na północny Pacyfik była znaczącym przedsięwzięciem, podczas którego flota dotarła do strategicznego Fortu Zeelandia na Formozie (dzisiejszym Tajwanie) oraz do japońskiej wyspy Deshima. Te osiągnięcia stanowiły ważne etapy w eksploracji Dalekiego Wschodu przez Holendrów i umocniły pozycję Tasmana jako doświadczonego nawigatora i dowódcy.

Pierwsza wielka wyprawa (1642)

Przełomowym momentem w karierze Abla Tasmana była jego pierwsza wielka wyprawa, która rozpoczęła się w sierpniu 1642 roku. Na zlecenie Rady Indii, Tasman wraz z nawigatorem Visscherem otrzymali zadanie zbadania nieznanych obszarów na południe od Wysp Salomona. Do realizacji tego ambitnego celu wykorzystano dwa małe, ale dobrze wyposażone statki: *Heemskerck* i *Zeehaen*. Wyprawa ta miała na celu poszerzenie wiedzy o południowych morzach i potencjalne odkrycie nowych lądów.

Odkrycie Ziemi Van Diemena (Tasmania)

Podczas tej przełomowej wyprawy, 24 listopada 1642 roku, Abel Tasman dokonał historycznego odkrycia. Dostrzegł zachodnie wybrzeże dużej wyspy, którą na cześć swojego patrona, holenderskiego gubernatora generalnego Antoniego van Diemena, nazwał Ziemią Van Diemena (Van Diemen’s Land). Trzy dni później, 3 grudnia 1642 roku, Tasman formalnie objął nowo odkryty ląd w posiadanie, zaznaczając tym samym jego obecność na mapach europejskich odkrywców. To odkrycie stanowiło znaczący krok w eksploracji południowego Pacyfiku.

Pierwszy kontakt z Nową Zelandią

Kontynuując swoją podróż, 13 grudnia 1642 roku Abel Tasman stał się pierwszym Europejczykiem, który ujrzał wybrzeża Nowej Zelandii. Na nowo odkryty ląd nadał nazwę *Staten Landt*, wierząc błędnie, że może on stanowić część mitycznego kontynentu południowego, znanego jako *Terra Australis*. Choć jego przypuszczenia o połączeniu z Terra Australis okazały się błędne, odkrycie Nowej Zelandii przez Tasmana było wydarzeniem o ogromnym znaczeniu dla dalszej eksploracji i kartografii regionu.

Druga wielka wyprawa (1644)

Po sukcesach pierwszej wyprawy, Holenderska Kompania Wschodnioindyjska powierzyła Abelowi Tasmanowi dowództwo kolejnej, równie ambitnej ekspedycji. W 1644 roku, dowodząc statkami *Limmen*, *Zeemeeuw* i *Braek*, Tasman wyruszył w celu dalszego zbadania wschodnich i północnych wybrzeży Australii. Podczas tej wyprawy zbadał południowe wybrzeże Nowej Gwinei oraz północne wybrzeże kontynentu, znanego wówczas jako Nowa Holandia. Jego działania pozwoliły na szczegółowe zmapowanie Zatokę Carpentaria, dostarczając cennych informacji geograficznych o tym regionie.

Osiągnięcia i uznanie Abla Tasmana

Choć Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) niejednokrotnie oceniała wyprawy Abla Tasmana jako rozczarowanie pod względem finansowym, jego dokonania miały nieoceniony wpływ na rozwój kartografii i eksploracji. Mapy sporządzone przez Tasmana były niezwykle dokładne i cenione. Pozostawały w powszechnym obiegu przez ponad sto lat, służąc jako podstawowe źródło informacji dla kolejnych pokoleń żeglarzy i odkrywców, aż do czasów Jamesa Cooka. Jego precyzja w oddawaniu kształtów wybrzeży i położenia wysp stanowiła fundament dla przyszłych podróży.

W uznaniu jego bogatego doświadczenia i zasług, 2 listopada 1644 roku Abel Tasman otrzymał ważne stanowisko administracyjne. Został mianowany członkiem Rady Sprawiedliwości w Batawii. Było to znaczące wyróżnienie, świadczące o zaufaniu i szacunku, jakim darzono go w kręgach władzy kolonialnej. Awans ten podkreślał nie tylko jego umiejętności nawigacyjne, ale również zdolności zarządcze i wiedzę o regionach, w których operował.

Warto wiedzieć: Sukcesy kartograficzne Abla Tasmana były tak znaczące, że jego mapy służyły jako podstawowe źródło informacji dla kolejnych odkrywców przez ponad sto lat, aż do czasów Jamesa Cooka.

Kontrowersje i wyzwania w karierze Abla Tasmana

Podczas jednej z kluczowych wypraw, pobyt Abla Tasmana w Nowej Zelandii naznaczony został tragicznym incydentem. W dzisiejszej Golden Bay doszło do krwawego starcia z Maorysami. Podczas próby kontaktu, Maorysi zaatakowali łódź kursującą między holenderskimi statkami, w wyniku czego zginęło czterech marynarzy Tasmana. To wydarzenie stanowiło poważne wyzwanie dla przebiegu ekspedycji i miało dalekosiężne konsekwencje dla relacji między europejskimi odkrywcami a rdzenną ludnością.

W odpowiedzi na atak, Abel Tasman podjął decyzję o użyciu siły przeciwko tubylcom. Wydał rozkaz ostrzelania waki, która zbliżała się do statku *Zeehaen*. W wyniku ostrzału, trafiono mężczyznę, który według relacji trzymał białą flagę, co wzbudziło kontrowersje dotyczące zasad prowadzenia działań wojennych i kontaktów z rdzennymi ludami. Te wydarzenia stanowią mroczny rozdział w historii jego wypraw i ilustrują trudności oraz niebezpieczeństwa związane z pierwszymi kontaktami międzykulturowymi w erze wielkich odkryć geograficznych.

Ciekawostki z życia i dziedzictwo Abla Tasmana

Dziedzictwo Abla Tasmana jest nadal żywe, czego dowodem jest fakt, że jego nazwisko zostało upamiętnione w nazwach licznych obiektów geograficznych. Najbardziej znanym przykładem jest Tasmania, wyspa na południowy wschód od Australii. Ponadto, jego imię noszą Morze Tasmana, lodowiec Tasmana, rzeka Tasmana, Góra Tasmana oraz Park Narodowy Abla Tasmana, który jest jednym z najpiękniejszych obszarów przyrodniczych w Nowej Zelandii. Te eponimy świadczą o trwałym wpływie jego odkryć na współczesną geografię.

Pierwsze spotkanie Abla Tasmana z Maorysami w Nowej Zelandii było próbą komunikacji na wielu poziomach, w tym dźwiękowym. Maorysi wykorzystali instrumenty przypominające trąbki, aby nawiązać kontakt, a Tasman, chcąc odpowiedzieć, nakazał jednemu ze swoich marynarzy grać na trąbce. Ta wymiana dźwięków stanowi fascynujący przykład próby porozumienia między odmiennymi kulturami, zanim jeszcze nawiązano bezpośredni kontakt werbalny. Co ciekawe, jednym z celów wyprawy Tasmana było odnalezienie mitycznych „Prowincji Beach”, bogatych w złoto wysp, które pojawiły się na mapach w wyniku błędu w edycjach dzieł Marco Polo, co pokazuje, jak często poszukiwania odkrywców były inspirowane legendami i niedokładnymi informacjami.

W swoich dziennikach Abel Tasman szczegółowo opisywał trudności i niebezpieczeństwa żeglugi. Podczas szczególnie burzliwych i wymagających rejsów, zapisał, że to właśnie kompas był jedyną rzeczą, która utrzymała jego i jego załogę przy życiu. Ta osobista relacja podkreśla fundamentalne znaczenie tego prostego instrumentu nawigacyjnego dla przetrwania w niebezpiecznych warunkach morskich i stanowi świadectwo odwagi oraz determinacji holenderskiego odkrywcy.

Upamiętnienie Abla Tasmana

• Morze Tasmana
• Lodowiec Tasmana
• Rzeka Tasmana
• Góra Tasmana
• Park Narodowy Abla Tasmana
• Tasmania (wyspa)

Abel Janszoon Tasman był postacią o kluczowym znaczeniu dla historii odkryć geograficznych. Jego wyprawy znacząco poszerzyły europejską wiedzę o Oceanie Spokojnym, a odkrycia takie jak Ziemia Van Diemena i pierwszy kontakt z Nową Zelandią na zawsze zmieniły bieg historii eksploracji. Mimo że VOC nie zawsze oceniała jego misje jako sukcesy finansowe, jego precyzyjne mapy i odwaga w eksploracji nieznanych wód stanowiły nieoceniony wkład w rozwój kartografii i nawigacji, wpływając na kolejne pokolenia podróżników i odkrywców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman